شامل حال او نمىشود و به زودى عذاب خدا او را هم خواهد گرفت و هلاكش خواهد ساخت ، لذا گفتند : * ( « إِلَّا امْرَأَتَه قَدَّرْنا إِنَّها لَمِنَ الْغابِرِينَ » ) * مگر همسرش كه او از باقى ماندگان است يعنى بعد از بيرون شدن لوط و نجات يافتن ، او با قوم باقى مىماند و دستخوش هلاك مىگردد .
ما تفصيل داستان ميهمانان ابراهيم را در سوره هود در جلد دهم اين كتاب در تحت يك عنوان مستقل آوردهايم .
* ( « فَلَمَّا جاءَ آلَ لُوطٍ الْمُرْسَلُونَ قالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌ مُنْكَرُونَ » ) * .
لوط به فرشتگان گفت : شما قومى ناشناسيد براى اينكه ملائكه به صورت جوانانى زيبا روى و بى موى در برابر او مجسم شده بودند و او از ديدن ايشان با سابقه اى كه از قوم خود داشت كه كارشان فحشاء است دچار وحشت گرديد ، كه ما اين برخورد را هم در سوره هود شرح داديم .
* ( « قالُوا بَلْ جِئْناكَ بِما كانُوا فِيه يَمْتَرُونَ وَأَتَيْناكَ بِالْحَقِّ وَإِنَّا لَصادِقُونَ » ) * .
كلمه « يمترون » از « امتراء » و امتراء از « مريه » است كه به معناى شك است . و منظور اين است كه ما آن خبرى را آورديم كه اين مردم در آن شك مىكردند و هر چه تو انذارشان مىدادى باور نمىنمودند . و مراد از اينكه فرمود « اتيناك بالحق - حق را آوردهايم » قضاء حقى است كه خدا در باره قوم لوط رانده بود و ديگر مفرى از آن باقى نبود هم چنان كه در جاى ديگر فرموده : « وَإِنَّهُمْ آتِيهِمْ عَذابٌ غَيْرُ مَرْدُودٍ » « 1 » .
بعضى از مفسرين « 2 » گفتهاند مراد از جمله مذكور آوردن عذابى است كه شكى در آن نيست و ليكن معنايى كه ما گفتيم ، بهتر است .
در آيات اين داستان تقديم و تاخير است ، البته تقديم و تاخير كه مىگوييم منظورمان اين نيست كه اختلالى در ترتيب نزولى آن در هنگام تاليفش به وجود آمده باشد ، بدين معنى كه آيه اى كه در هنگام نزول مؤخر بوده ، مقدم و بالعكس شده باشد بلكه منظورمان اينست كه خداى تعالى گوشه هايى از داستان لوط را در غير آن محلى كه ترتيب طبيعى اقتضاء مىنمايد و داستانسرايى ايجاب مىكند ، ذكر فرموده . و اين بخاطر نكته اى است كه فهماندن آن ايجاب مىكند .
ترتيب داستان آن طور كه در سوره هود آمده و اعتبار هم مساعد آنست ايجاب مىكرد ، كه در اين سوره جمله * ( « فَلَمَّا جاءَ آلَ لُوطٍ » ) * - تا آخر دو آيه - جلوتر از ساير آيات و دنبال آن دو آيه * ( « وَجاءَ أَهْلُ الْمَدِينَةِ » ) * - تا آخر شش آيه - و سپس جمله * ( « قالُوا بَلْ جِئْناكَ » ) * - تا آخر چهار آيه - و
هامش
( 1 ) ايشان عذابى برايشان خواهد آمد كه برگشتى نيست . سوره هود ، آيه 76 .
( 2 ) روح المعانى ، ج 14 ، ص 68 .