و نيز كسى نيست كه عذاب او را سبك شمرده ، يا احتمال دهد كه روزى خداى تعالى نتواند عذاب كند و يا از مكر او ايمن شود ، چون خدا غالب بر امر خويش است « وَاللَّه غالِبٌ عَلى أَمْرِه » « 1 » و كسى نمىتواند از مكر او ايمن شود مگر مردم زيانكار :
« فَلا يَأْمَنُ مَكْرَ اللَّه إِلَّا الْقَوْمُ الْخاسِرُونَ » « 2 » .
* ( « وَنَبِّئْهُمْ عَنْ ضَيْفِ إِبْراهِيمَ » ) * .
« ضيف » به معناى ميهمان است كه هم بر يك نفر اطلاق مىشود و هم بر جمع ، و چه بسا كه جمع آن « اضياف » و « ضيوف » و « ضيفان » بيايد و ليكن به طورى كه گفته شد فصيحتر همان است كه در تثنيه و جمع هم به شكل مفرد آورده شود ، براى اينكه اين كلمه در اصل مصدر بوده ، و مصدر بطور كلى در تثنيه و جمع ، مفرد مىآيد .
و مراد از « ضيف ابراهيم » ملائكه مكرمى است كه براى بشارت به او و اينكه به زودى صاحب فرزند مىشود ، و براى هلاكت قوم لوط ، فرستاده شدند . و اگر آنان را ضيف ( ميهمان ) ناميده ، براى اين بوده كه به صورت ميهمان بر او وارد شدند . * ( « إِذْ دَخَلُوا عَلَيْه فَقالُوا سَلاماً قالَ إِنَّا مِنْكُمْ وَجِلُونَ قالُوا لا تَوْجَلْ إِنَّا نُبَشِّرُكَ بِغُلامٍ عَلِيمٍ » ) * .
ضمير جمع در « دخلوا » و همچنين در « قالوا » به ملائكه بر مىگردد ، پس ملائكه سلام كردند . كلمه « سلاما » نوعى تحيت است كه تقديرش « نسلم عليك سلاما » است ، يعنى بر تو سلام مىكنيم سلامى مخصوص . و معناى كلام ابراهيم كه گفت : * ( « إِنَّا مِنْكُمْ وَجِلُونَ » ) * اين است كه ما از شما مىترسيم ، چون كلمه « وجل » به معناى ترس است .
و اين سخن ابراهيم بعد از آن بود كه ملائكه نشسته ، و ابراهيم براى آنان گوساله اى بريان حاضر كرد ، و ميهمانان از خوردنش امتناع كردند ، كه در سوره هود دارد : « وقتى ديد دستشان به غذا نمىرسد ناشناس و دشمنشان پنداشت ، و از آنان احساس ترس نمود . » پس در آيات مورد بحث بنا بر خلاصه گويى بوده ، و اين خصوصيات را نقل نكرده .
ملائكه در پاسخ وى براى تسكين ترس او و تامين خاطرش گفتند : ما فرستادگان پروردگار تو هستيم و نزد تو آمدهايم تا به فرزندى دانا بشارتت دهيم . و شايد مقصود از « عليم »
هامش
( 1 ) سوره يوسف . آيه 21
( 2 ) سوره اعراف آيه 99 .