و نيز به دليل رواياتى كه داشت ترتيب مصاحف ساير اصحاب با ترتيب در جمع اول و دوم مغايرت داشته ، مثلا روايتى كه مىگويد مصحف على ( ع ) بر طبق ترتيب نزول مرتب بوده و چون اولين سوره اى كه نازل شد سوره علق بود در قرآن على ( ع ) هم اولين سوره ، سوره علق و بعد از آن مدثر و بعد از آن نون ، آن گاه مزمل ، آن گاه تبت ، پس از آن تكوير و بدين طريق تا آخر سوره هاى مكى و بعد از آنها سوره هاى مدنى قرار داشته است . و اين روايت را صاحب « 1 » الاتقان از ابن فارس نقل كرده .
و در تاريخ يعقوبى ترتيب ديگرى براى مصحف آن جناب ذكر شده است « 2 » .
و از ابن « 3 » اشته نقل كرده كه او - در كتاب المصاحف - به سند خود از ابى جعفر كوفى ترتيب مصحف ابى را نقل كرده كه به هيچ وجه شباهتى با قرآنهاى موجود ندارد .
و همچنين وى به سند خود از جرير بن عبد الحميد ترتيب مصحف عبد اللَّه بن مسعود را نقل كرده كه با قرآنهاى موجود مغايرت دارد . عبد اللَّه بن مسعود اول از سوره هاى طولانى شروع كرده و پس از آن سوره هاى صدى و آن گاه مثانى و آن گاه مفصلات را آورده ، « 4 » و حال آنكه قرآنهاى موجود اينطور نيست « 5 » .
در مقابل اين قول كه ما اختيار كرديم قول بسيارى از مفسرين « 6 » است كه گفتهاند ترتيب سوره هاى قرآن توقيفى و به دستور رسول خدا ( ص ) بوده ، و آن جناب به اشاره جبرئيل و به امر خداى تعالى دستور داده تا سوره هاى قرآنى را به اين ترتيب بنويسند . حتى بعضى « 7 » از ايشان آن قدر افراط كرده كه در ثبوت اين مطلب ادعاى تواتر نمودهاند . ما نمىدانيم اين اخبار متواتر كجاست كه به چشم ما نمىخورد . روايات اين باب همان بود كه ما عمده آن را نقل كرديم و در آنها اثرى از اين حرف نبود .
هامش
( 1 ) الاتقان ، ج 1 ، ص 62 .
( 2 ) تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 135 .
( 3 و 4 ) الاتقان ، ج 1 ، ص 64 .
( 5 ) قرآنهاى موجود در بين مسلمين در اين عصر ترتيب فصولش همانطور است كه قرآن عبد اللَّه بن مسعود بود ، يعنى در اين قرآنها نيز اول سوره هاى طولانى و سپس سوره هاى صد آيه و آن گاه مثانى ، و در آخر مفصلات قرار گرفته ليكن باز با قرآن ابن مسعود از نظر تقدم و تاخر سوره هاى هر فصلى مغايرت دارد . ( مترجم )
( 6 ) الاتقان ، ج 1 ، ص 62 ، روح المعانى ، ج 1 ، ص 26 ، مجمع البيان ، ج 1 ، ص 15 .
( 7 ) الاتقان ، ج 1 ، ص 62 .