وقوعِ حركت در مقولهء أين و وضع
متن
وأمّا الأين ، فوقوع الحركة فيه ظاهرٌ . . . تبدّلًا متّصلًا تدريجيّاً .
ترجمه
وقوع حركت در مقولهء « أين » نيز بديهى است . مانند انتقالاتى كه اجسام از مكانى به مكان ديگر دارند . لكن در اينكه مقولهء « أين » يك مقولهء مستقلى است ترديد وجود دارد .
وقوع حركت در مقولهء « وضع » نيز روشن است . مانند حركت كُره بر محور خود ؛ زيرا وضع كُره به سبب تبدّل نسبتِ نقطههاى فرضى بر سطح آن ، در مقايسه با بيرون از خود ، به نحو متصل تدريجى تغيير مىكند .
شرح
حركت در « أين » مانند انتقال جسم از مكانى به مكان ديگر ، مثل اينكه شخصى از منزل تا مدرسه در حركت باشد . او هر گامى كه بر مىدارد هيئت نسبت او به مكان جديد ، نو مىشود . تغيير هيأتِ جسم به مكان ، عبارت از وقوع حركت در مقولهء « أين » مىباشد . لكن مؤلف حكيم رحمه الله در اينكه مقولهء « أين » يك مقولهء مستقل و جداى از مقولهء « وضع » باشد ترديد دارند ؛ زيرا مقولهء « وضع » كه عبارت است از هيئت نسبت يك شىء به بيرون از خود بر مقولهء « أين » نيز منطبق است ؛ زيرا مقولهء « أين » هم كه عبارت است از هيئتِ نسبتِ يك جسم به مكان ، يكى از مصاديق مقولهء « وضع » به
هامش
حاصل شده در « آن » واقع مىگردد .
نتيجه اينكه زيادى امتدادِ كمّى ، تدريجى نخواهد بود ؛ زيرا در ظرف « آن » واقع شده است . البته فرض افزايش امتداد كمّى ( در جسمى مانند آهن كه گداخته گردد و بدين وسيله امتداد و انبساط يابد ) بدون آنكه اجزائى از بيرون به آن اضافه گردد امر ممكنى است و اين مورد ، محل اشكال نيست . اشكال در مانند مثال مؤلف مطرح مىشود