علم حق تعالى به نظام خير ، غايت فاعليت اوست
متن
وبالجملة ، فعلمه « تعالى » في ذاته بنظام الخير . . . غايهُ كلِّ ذي غاية .
ترجمه
خلاصه آن كه علم خداوند متعال به نظام خير ، غايت براى فاعليت او مىباشد كه عين ذات اوست . بلكه دقت در بحث افاده مىكند كه او غايت تمام غايت هاست ، زيرا چنان كه دانستى « 1 » وجود هر معلول « بما أنّه معلول » در مقايسه با علت خود ، رابط مىباشد و استقلالى بدون علت خود ندارد .
بديهى است معناى توقف وقتى تمام است كه متعلق به متوقف عليهاى باشد كه لنفسه است و گرنه تسلسل پيش خواهد آمد . همچنين مفاهيم طلب ، قصد ، اراده ، توجه و امثال اين معانى حاصل نمىشود ، مگر اين كه منتهى شود به مطلوب ، و مقصود ، و مراد لنفسه ، و به چيزى كه توجه نهايى به سوى او معطوف باشد .
و چون خداى متعال علت نخستينى است كه وجود ما سوى به او باز مىگردد او استقلال هر مستقل و تكيه گاه هر موجود وابستهاى هست . پس اشياى ديگر يا بدون واسطه يا با واسطه تنها او را طلب مىكنند و تنها به سوى او رو مىآورند . پس اوست كه غايت هر موجود غايت دارى است .
شرح
مؤلف حكيم رحمه الله در اين فقره از عبارت به دو مطلب اشاره مىكنند ، يكى مطلبى است كه قبلًا شرح داديم و گفتيم ذات واجب تعالى غايتى بيرون از خود ندارد .
به عبارت ديگر فاعليت ذاتى او عالميت ذاتى او به نظام خير را كه عين
هامش
( 1 ) . در فصل اول از همين مرحله