فاعل بالتجلى
متن
السابع : الفاعل بالتجّلي ، وهو الذي يفعل الفعل . . . في عين الكشف التفصيليّ .
ترجمه
هفتم ، فاعل بالتجلى است و آن فاعلى است كه فعل را انجام مىدهد در حالى كه از رهگذر علم اجمالى به ذات خود علم تفصيلى به فعل دارد . مانند نفس مجرد انسان كه چون صورت اخير براى نوع خود مىباشد در عين بساطت مبدأ جميع كمالات ثانوى مىباشد ، كمالاتى كه نفس به جهت عليت خود نسبت به آنها واجد آنها مىباشد . و علم حضورى فاعل به ذات خود علم تفصيلى به كمالات خود نيز است گرچه آن كمالات ( در مرتبه ذات ) از يكديگر متميز نيستند .
و مانند واجب تعالى بر اساس آنچه إن شاء اللَّه خواهد آمد « 1 » كه براى او علم اجمالى به اشياء است در عين كشف تفصيلى .
شرح
فاعل بالتجلى فاعلى است كه فعل را انجام مىدهد در حالى كه قبل از فعل علم تفصيلى به فعل دارد لكن علم تفصيلى او به فعل از آن جا برايش حاصل مىشود كه علم اجمالى به ذات خود دارد .
در اينجا توضيح چند نكته لازم است . اولًا مقصود از علم اجمالى به ذات خود علم مبهم و نامفهوم نيست بلكه مقصود از علم اجمالى علم شامل و جامع و بسيط فاعل به ذات بسيط خود است . و ثانياً چون فاعل بالتجلى علم به ذات بسيط خود دارد و از آن جهت كه ذات ، علت براى تمام معلولات خود است علم به ذات بسيط علم به تمام معلولات خود نيز است . پس مقصود از تفصيل در اين جا اين است كه فاعل از آن جا
هامش
( 1 ) . در فصل يازدهم از مرحلهء دوازدهم