و معناى آيه روشن است .
در اين آيه نيز التفات عجيبى به كار رفته ، و آن التفات از خطاب به غيبت مىباشد . از جمله * ( « وَجَرَيْنَ بِهِمْ بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ » ) * تا جمله * ( « بِغَيْرِ الْحَقِّ » ) * - در آيه بعد - مردم غايب فرض شدهاند در حالى كه قبلا مورد خطاب قرار داشتند ، مىفرمود : « خدا آن كسى است كه شما را در خشكى و در دريا سير مىدهد ، تا آنكه سرنوشت شما را به درون كشتى بكشد » ، آن وقت ناگهان همين مردم مورد خطاب را غايب فرض كرده مىفرمايد : « و بوسيله بادهاى تند ، كشتى آنان را به حركت در آورد » ، كه در اين قسمت خطاب را متوجه رسول خدا ( ص ) نموده و عجيبترين قسمت داستانى را كه براى آن جناب تعريف مىكند خاطرنشانش مىسازد تا اين قسمت را بشنود و تعجب كند . و اين التفات علاوه بر اين ، روىگردانى از مردم نيز هست ، يعنى خواسته است بفهماند مردم آن لياقت و آن دركى را كه خداى تعالى با آنان بطور مخاطب و رو در رو سخن بگويد ندارند .
* ( « فَلَمَّا أَنْجاهُمْ إِذا هُمْ يَبْغُونَ فِي الأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ » ) * كلمه « بغى » در اصل به معناى طلب كردن است ، و بيشتر در مورد ظلم استعمال مىشود ، چون ظلم ، طلب كردن حق ديگران از راه تعدى بر آنان است ، كه البته در اين گونه موارد حتما قيد * ( « بِغَيْرِ الْحَقِّ » ) * را بعد از كلمه « بغى » مىآورند ، و اگر اين كلمه در اصل به معناى ظلم مىبود آوردن اين قيد بيهوده و زائد بود ، چون ظلم هميشه به غير حق هست و احتياج به آوردن اين قيد نيست .
جمله مورد بحث تتمه آيه سابق است ، و مجموع آن آيه و اين جمله يعنى از * ( « هُوَ الَّذِي يُسَيِّرُكُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ » ) * تا جمله * ( « بِغَيْرِ الْحَقِّ » ) * به منزله شاهد و مثال است براى مطلب كلى و عمومى قبل كه مىفرمود : * ( « وَإِذا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُمْ . . . » ) * . و يا مثال است بر خصوص جمله * ( « قُلِ اللَّه أَسْرَعُ مَكْراً » ) * ، و به هر حال جمله بعدى كه مىفرمايد : * ( « يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّما بَغْيُكُمْ عَلى أَنْفُسِكُمْ . . . » ) * جمله اى است كه تماميت غرض از كلام در آيه سابق متوقف بر آن است ، هر چند كه كلام رسول خدا ( ص ) نباشد - دقت بفرمائيد .
* ( « يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّما بَغْيُكُمْ عَلى أَنْفُسِكُمْ مَتاعَ الْحَياةِ الدُّنْيا ثُمَّ إِلَيْنا مَرْجِعُكُمْ . . . » ) *
در اين آيه نيز التفاتى از غيبت به خطاب به كار رفته است . در آغاز در جمله * ( « يا أَيُّهَا النَّاسُ » ) * خطابى از خداى تعالى به مردم شده بدون اينكه كسى واسطه باشد ، چون اين جمله تتمه كلام رسول خدا ( ص ) كه مامور بود مردم را به آن مخاطب قرار دهد نمىباشد ، به دليل اينكه به دنبالش فرموده : « * ( ثُمَّ إِلَيْنا مَرْجِعُكُمْ ) * - سپس بازگشتشان به سوى ما
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 50
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٥٠