دست خود ، آب گرفته و روبروى آفتاب آن آب را به زمين پرت مىكنند ، و در هنگام ظهر عبادت خود را تجديد مىكنند ، به اين طريق كه گلى تقديم آن هيكل مىكنند ، و در تقديس آتش ، به جاى گل ، روغن مصفى تقديمش مىكنند همانطور كه براى إله آتش تقديم مىكنند ، و اين تقديس از همه تقديسهاى ديگرشان مهمتر و مقدستر است ، و نام آن ، « هوم » و يا « هوما » و « رغيب » است .
برهما به شكل مرد داراى ريشى بلند در مىآيد كه به يك دست ، سلسله كائنات را دارد ، و به دست ديگر ، آن ظرفى كه آب حيات آسمانى در آن است در حالى كه بر مركب هما سوار است ، - هما عبارت است از مرغى الهى كه به كركس و عقاب شبيه است - .
و اما برهمان پسر برهماى بكر است و برهما او را از دهان خود بيرون آورد ، كه شرحش گذشت ، و نصيبش را چهار كتاب مقدس به نام « فيداس » قرار داد ، و چهار كتاب مقدس كنايه است از چهار كلمه اى كه او هر يك را با يك دهان از چهار دهانش تكلم كرده .
و چون برهمان خواست تا با مثل خواهرانش ازدواج كند برهما به او گفت : تو براى درس و نماز متولد شده اى ، بايد كه از علاقه هاى جسمانى دورى كنى ، ولى برهمان به قول پدرش قانع نشد ، در نتيجه برهما بر او غصب كرد و او را با يكى از زنان جنى شرير كه آنها را « اسوره » مىگويند ازدواج داد و نتيجه اين ازدواج ولادت براهمه شد ، و براهمه عبارتند از كاهنان مقدس كه تفسير كتاب فيداس مخصوص ايشان است ، و نيز گرفتن نذوراتى كه هندىها دارند به عهده ايشان است .
و اما « كشتريا » صنف جنگجويان براهمه را زاييد ، و « قايسيا » صنف اهل زراعت هنود را ، و « سودرا » صنف بردگان براهمه را ، بنا بر اين براهمه چهار صنفند . « 1 »
غير بستانى گفتهاند كه : كيش برهميه به چهار طبقه تقسيم شده است طبقه اول براهمه كه عبارتند از علماى مذهب ، طبقه دوم ارتشىها ، طبقه سوم كشاورزان ، و طبقه چهارم تجار ، و بقيه طبقات اجتماع يعنى زنان و بردگان در آن كيش مورد اعتناء واقع نشدهاند ، و ما در تفسير آيه شريفه « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ . . . » « 2 » در جلد ششم در ذيل يك بحثى علمى از كتاب « ما للهند من مقولة » تاليف ابو ريحان بيرونى پاره اى از وظايف براهمه و عبادات آنان را در اين تفسير نقل كرديم ، و همچنين پاره اى از مطالب از كتاب « ملل و نحل » ، تاليف شهرستانى
هامش
( 1 ) دائرة المعارف بستانى ، ج 5 ، ص 375 - 376 ، ط : بيروت .
( 2 ) سوره مائده ، آيه 105 .