« مجراها » - به ضمه ميم - خوانده - و آن را مصدر ميمى از باب افعال - و به معناى اجراء و سوق دادن و به پيش راندن كشتى گرفتهاند و از كلمه « مرسا » مصدر ميمى - از باب افعال - و به معناى ارساء و مرادف آن است ، و ارساء به معناى متوقف كردن و ثابت نگه داشتن كشتى است ، و اين كلمه در جاى ديگر قرآن آمده ، آنجا كه فرموده : « وَالْجِبالَ أَرْساها » « 1 » .
و جمله * ( « قالَ ارْكَبُوا فِيها » ) * عطف است بر جمله * ( « جاءَ أَمْرُنا » ) * كه در آيه قبل بود ، و معناى اين معطوف و آن معطوف عليه اين است كه : « مسخره كردن نوح هم چنان ادامه يافت تا زمانى كه امر ما آمد و نوح به اهل خود و ساير مؤمنين و يا به همه كسانى كه در كشتى بودند خطاب كرد : كه اين كشتى رفتن و ايستادنش به نام خدا است » .
و منظور از بردن نام خدا اين بوده كه از نام مبارك پروردگار بركت گرفته و به آن وسيله خير را در حركت و سكون كشتى جلب كند ، چون وقتى انسان فعلى از افعال و يا امرى از امور را معلق بر نام خداى تعالى كرده و آن را با نام مبارك حضرتش مرتبط مىسازد ، همين عمل باعث مىشود كه آن فعل و يا آن امر از هلاكت و فساد محفوظ گشته و از ضلالت و خسران مصون بماند .
آرى همانطور كه خداى تعالى فنا و بطلان و گمراهى و خستگى نمىپذيرد ، چون رفيع الدرجات و داراى مقام منيع و بلند است ، همچنين امرى و فعلى هم كه مرتبط به او - جل و علا - شده قهرا از گزند عوارض سوء مصون مىماند .
پس نوح ( ع ) حركت و سكون كشتى را معلق به نام خدا كرد ، و با در نظر گرفتن اينكه سبب ظاهرى نجات كشتى همين دو سبب يعنى حركت و سكون صحيح كشتى است ، وقتى اين دو سبب كارگر مىافتد كه عنايت الهى شامل حال سرنشينان كشتى باشد ، و شمول اين عنايت به اين است كه مغفرت الهى شامل خطاهاى سرنشينان گردد ، تا زمينه براى رحمت الهى فراهم گشته ، از غرق نجات يابند و آزاد و آسوده در زمين زندگى كنند ، و چون زمينه چنين زمينه اى بود ، لذا نوح ( ع ) اشاره كرد به اينكه به اين خاطر ، من حركت و سكون كشتى را وابسته به نام خدا كرد كه پروردگارم غفور و رحيم است ، * ( « إِنَّ رَبِّي لَغَفُورٌ رَحِيمٌ » ) * ، او است كه مىتواند مجرا و مرساى كشتى را از اختلال و اشتباه حفظ كند ، و در نتيجه با مغفرت و رحمت او كشتى از غرق حفظ شود .
و نوح اولين انسانى است كه خداى تعالى گفتن بسم اللَّه را در كتاب مجيدش از او
هامش
( 1 ) خداى تعالى كوه ها را ثابت و استوار كرده . « سوره نازعات ، آيه 32 »