* ( « وَلَئِنْ أَخَّرْنا عَنْهُمُ الْعَذابَ إِلى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ لَيَقُولُنَّ ما يَحْبِسُه . . . » ) *
حرف « لام » در آغاز آيه لام قسم است ، و به همين جهت جواب سوگند را با آوردن حرف لام و با نون تاكيد مؤكد نموده و فرمود : « ليقولن » . و معناى آيه اين است : و سوگند مىخورم كه اگر ما عذابى را كه اين كفار مستحق آنند تا مدتى معين از آنان تاخير بيندازيم ، به استهزاء خواهند گفت : چه چيز خدا را از فرستادن عذاب جلوگيرى كرد پس چرا آن عذاب را بر ما نازل نكرد ؟ و چرا آن بلاء بر سر ما نيامد ؟
و در اين آيه اشاره و بلكه دلالت است بر اينكه كفار ، وقتى از كلام خداى تعالى و يا از زبان پيامبر گرامىاش وعده عذابى را شنيدند كه مفرى از آن نبود ، و وقتى ديدند كه خدا از در رحمتش نسبت به آنان ، آن عذاب را نفرستاد ، دست به تمسخر زده و از در استهزاء گفتند : « پس آن عذاب چه شد و چرا نيامد ؟ » مؤيد اين دلالت اين است كه در آخر آيه فرموده : « * ( أَلا يَوْمَ يَأْتِيهِمْ لَيْسَ مَصْرُوفاً عَنْهُمْ ) * - آگاه باشند كه روزى كه آن عذاب بيايد ديگر از آنان بر نخواهد گشت » .
و با اين بيان اين نظريه تاييد مىشود كه اين سوره يعنى سوره هود بعد از سوره يونس كه در آن آمده بود : « وَلِكُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ فَإِذا جاءَ رَسُولُهُمْ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ . . . » نازل شده ، ( در سوره يونس اين تهديد به گوش كفار خورده و چون عملى نشده گفتهاند : چرا آن عذابى كه جمله « قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ » ما را به آن تهديد مىكرد نازل نشد ، لذا در سوره هود در آيه مورد بحث ، اين گفتارشان نقل شده ) .
* ( « إِلى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ » ) * - كلمه « امت » به معناى حين و وقت است هم چنان كه در آيه « وَقالَ الَّذِي نَجا مِنْهُما وَادَّكَرَ بَعْدَ أُمَّةٍ » « 1 » به اين معنا آمده است .
و چه بسا ممكن است كه منظور از امت ، جماعت باشد ، و معناى آيه اين باشد كه : « و اگر ما عذاب كفار را تا رسيدن جماعتى معدود تاخير بيندازيم ، خواهند گفت : چرا آن عذاب را نفرستاد » ، و منظور از « جماعت معدود » مؤمنين باشد ، چون خداى سبحان وعده داده كه روزى ، اين دين را به دست قومى صالح تاييد مىكند ، قومى كه هيچ چيزى را بر دين خدا مقدم نمىدارند ، و چون اين قوم فراهم آيند در آن هنگام خداى تعالى دينى را كه براى آنان پسنديده بلا مانع و بدون مزاحم مىكند :
هامش
( 1 ) و آن يك از دو نفر زندانى كه نجات يافت بعد از مدتها سفارش يوسف راى به ياد آورد . « سوره يوسف ، آيه 45 »