پروردگارش دليل و برهان دارد - مورد دقت قرار دهد ، همين دقت او را در معنايى كه ما كرديم قانع مىسازد ، و بطور مسلم از احتمالاتى كه مفسرين در تفسير آيه دادهاند - احتمالاتى كه به خاطر بى فايده بودنش از نقلش خوددارى نموديم - بى نياز مىسازد .
* ( « وَلا تَكُونَنَّ مِنَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِ اللَّه فَتَكُونَ مِنَ الْخاسِرِينَ » ) * در اين آيه نخست رسول خدا ( ص ) را از ترديد نهى مىكند و سپس آن را ترقى داده و تا تكذيب به آيات خدا كه خود عناد با حق و استكبار بر خداست كشانيده . آرى هيچ آيتى ، آيت نمىشود مگر وقتى كه دلالتش واضح و بيانش روشن باشد ، و چيزى كه چنين است تكذيبش جز عناد و لجاجت علت و انگيزه ديگرى نمىتواند داشته باشد .
جمله * ( « فَتَكُونَ مِنَ الْخاسِرِينَ » ) * به دليل اينكه حرف « فاء » بر سرش آمده نتيجه گيرى و تفريع بر تكذيب به آيات خدا است ، مىخواهد بفرمايد : عاقبت تكذيب به آيات خدا اينست كه آدمى از زيانكاران مىگردد . پس در حقيقت همين عاقبت وخيم مورد نهى واقع گشته است .
و معناى آن اينست كه : مبادا از زيانكاران باشى . و زيانكارى به معناى زايل شدن سرمايه به سبب كم شدن و يا از بين رفتن آن مىباشد ، و سرمايه آدمى در سعادت زندگى دنيا و آخرتش ايمان به خدا و آيات او است ، چون در آيه بعدى خسران را تعليل مىكند به اينكه خاسران ايمان نمىآورند .
* ( « إِنَّ الَّذِينَ حَقَّتْ عَلَيْهِمْ كَلِمَتُ رَبِّكَ لا يُؤْمِنُونَ وَلَوْ جاءَتْهُمْ كُلُّ آيَةٍ . . . » ) *
اين آيه شريفه با بيان اثر سويى كه فعل منهى عنه دارد نهى سابق را تعليل مىكند .
توضيح اينكه : اصل نظم به حسب معناى مستفاد از سياق ، اقتضاء داشت كه گفته شود : « اى پيامبر ! مبادا كه از مكذبين باشى ، براى اينكه مكذبين ايمان نمىآورند و در نتيجه از زيانكاران خواهند شد ، چون سرمايه سعادت ، ايمان است » . و ليكن جمله « آنهايى كه كلمه پروردگارت عليه آنان حتمى شده » را در جاى كلمه « مكذبين » قرار داده تا بفهماند سبب حكم چيست ، يعنى چرا مكذبين زيانكارند . و علتش اينست كه كلمه « خداى سبحان عليه آنان حتمى شده » پس امر ، به هر حال به دست خداى سبحان است .
و اما آن كلمه الهى كه عليه مكذبين به آيات خدا حتمى شده عبارت است از همان گفتارى كه در اولين روز تشريع شريعت عامه بشرى به آدم و همسرش و همه ذريه آن دو گفت ، و قرآن كريم آن را اين گونه حكايت كرده : « قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْها جَمِيعاً . . . وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآياتِنا أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِيها خالِدُونَ » « 1 »
هامش
( 1 ) گفتيم همگى از بهشت هبوط كنيد . . . و كسانى كه كفر بورزند و آيات ما را تكذيب كنند اهل آتشند ، و ايشان در آتش جاودانند . « سوره بقره ، آيه 38 و 39 »