نكردند مگر آنكه آن امت در پذيرش دعوت پيغمبر خود دو طايفه شدند ، يكى مؤمن و ديگرى منكر و تكذيبگر . و خداى تعالى به دنبال اين اختلاف آيتى فرستاده تا بين حق و باطل جدايى افكنده و بين اهل حق و باطل حكم كند .
و اين خود امرى است كه اهل كتاب نمىتوانند انكارش كنند ، تنها چيزى را كه انكار كردند آياتى از كتاب خود بود كه به آمدن و بعثت خاتم الانبياء - ص - بشارت مىداد و نيز جزئياتى بود كه آنها را تغيير داده و تحريف كردند .
و يكى از اشارات لطيف قرآن اينست كه خداى سبحان در داستانهايى كه در اين سوره آورده داستان هود و صالح را ذكر نكرده ، و اين بدان جهت است كه تورات موجود در دست يهوديان آن زمان اين دو داستان را نداشته ، و همچنين قصه شعيب و سرگذشت مسيح را نياورده چون همه اهل كتاب در باره اين دو داستان ، توافق نداشتند و منظور آيه مورد بحث اين بوده كه به داستانهايى استشهاد كند كه همه اهل كتاب آنها را قبول دارند و نمىتوانند انكارش كنند .
پس ، اين آيه حجتى را كه بر رسول خدا ( ص ) القاء مىكند كه در استدلال براى مردم هم وزن آيه زير است كه مىفرمايد : « أوَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ آيَةً أَنْ يَعْلَمَه عُلَماءُ بَنِي إِسْرائِيلَ » « 1 » .
علاوه بر اين ، سوره مورد بحث از اولين سوره هايى است كه در مكه نازل شده و در آن ايام ، خصومت بين مسلمانان و اهل كتاب شدت نگرفته بود ، و شدت اين خصومت مخصوصا در مورد يهود در مدينه بالا گرفت ، زمانى كه رسول خدا ( ص ) به آن شهر هجرت فرمود و جنگهايى بين مسلمين و يهود واقع شد ، آن روزها بود كه كار دشمنى را بدانجا رساندند كه به كلى نبوت را انكار نموده - و بنا بر حكايت قرآن كريم - گفتند : « ما أَنْزَلَ اللَّه عَلى بَشَرٍ مِنْ شَيْءٍ » « 2 » .
پس ، اين بود آن معنايى كه سياق و زمينه گفتار ، به آيه مورد بحث مىدهد . و من خيال مىكنم اگر خواننده عزيز اين آيه و ساير آياتى را كه مناسب آنست - يعنى آياتى كه خداى تعالى در آن ، رسول گرامى خود را مخاطب قرار داده و حقانيت دينى كه بر او نازل شده است را بيان مىكند ، و آياتى كه بشر را تحدى كرده و به مقابله مىخواند كه شما نمىتوانيد مثل اين قرآن را بياوريد و آياتى كه رسول خدا را توصيف مىكند به اينكه وى در كار خود بصيرت دارد و از ناحيه
هامش
( 1 ) آيا در همه اين قرآن هيچ آيتى نيست كه علماى بنى اسرائيل آن را قبول داشته باشند . « سوره شعراء ، آيه 197 »
( 2 ) اصلا خدا بر هيچ بشرى هيچ وحى نازل نكرده . « سوره انعام ، آيه 91 »