در تفسير جمله * ( « بِفَضْلِ اللَّه وَبِرَحْمَتِه » ) * گفت : فضل خدا رسول اللَّه ( ص ) ، و رحمت خدا على ( ع ) است . « 1 »
مؤلف : اين حديث را طبرسى و ابن الفارسى « 2 » نيز از ابن عباس بدون سند نقل كردهاند ، و نيز الدر المنثور آن را از خطيب و ابن عساكر از ابن عباس نقل كرده است . « 3 »
و طبرسى در مجمع البيان گفته : امام ابو جعفر باقر ( ع ) فرموده : فضل خدا ، رسول اللَّه ( ص ) و رحمت او ، على ( ع ) است . « 4 »
مؤلف : علت اينكه در اين روايات رسول خدا ( ص ) فضل و امير المؤمنين على ( ع ) رحمت خوانده شده اينست كه رسول خدا ( ص ) نعمتى است كه خداى تعالى او را به عالميان ارزانى داشته ، چون بوسيله آن جناب پيامهايى فرستاده كه مواد هدايت عالميان است ، و على ( ع ) اولين فاتح باب ولايت و فعليت دهنده نعمت هدايت است ، پس آن جناب رحمت است ، و در نتيجه اين روايات منطبق با بيانى است كه ما در تفسير آيه داشتيم .
و در الدر المنثور است كه ابن ابى شيبه ، ابن جرير ، ابن منذر ، ابن ابى حاتم و بيهقى از ابن عباس روايت كردهاند كه در تفسير جمله * ( « قُلْ بِفَضْلِ اللَّه وَبِرَحْمَتِه » ) * گفته است : منظور از فضل خدا قرآن است ، و از رحمت خدا اينست كه مسلمانان را از اهل قرآن قرار داده . « 5 »
مؤلف : اين روايت مىخواهد بگويد منظور از فضل خدا مواد معارف و احكامى است كه در قرآن آمده و مراد از رحمت خدا فعليت و تحقق آن مواد در مردم عالم است ، در نتيجه برگشت اين حديث نيز به همان بيانى است كه ما در تفسير آيه داشتيم - دقت بفرماييد - و بنا بر اين ، هيچ مخالفت و ناسازگارى بين اين حديث و حديثهاى سابق نيست .
در تفسير قمى در ذيل جمله * ( « وَما تَكُونُ فِي شَأْنٍ . . . » ) * آمده كه امام فرمود : رسول خدا ( ص ) هر وقت اين آيه را مىخواند به سخنى مىگريست . « 6 »
مؤلف : اين روايت را مرحوم طبرسى نيز در مجمع البيان از امام صادق ( ع )
هامش
( 1 ) امالى شيخ مفيد - تفسير برهان ، ج 2 ، ص 188 .
( 2 ) تفسير برهان ، ج 2 ، ص 188 .
( 3 ) الدر المنثور ، ط . بيروت ، ج 3 ، ص 308 .
( 4 ) مجمع البيان ، ط . اسلاميه ، ج 5 ، ص 117 .
( 5 ) الدر المنثور ، ط . بيروت ، ج 3 ، ص 308 .
( 6 ) تفسير قمى ، ط . نجف ، ج 1 ، ص 313 .