فرموده : * ( « أَنْجَيْنَا الَّذِينَ يَنْهَوْنَ عَنِ السُّوءِ وَأَخَذْنَا الَّذِينَ ظَلَمُوا بِعَذابٍ بَئِيسٍ بِما كانُوا يَفْسُقُونَ » ) * و در ميان نجات يافتگان اسمى از ساكتين نبرده و در مقابل ، ستمگران را اهل عذاب دانسته و نفرموده : ما آن كسانى را هلاك كرديم كه صيد ماهى كردند ، و چه مانعى دارد كه ستمگران هم شامل مرتكبين صيد شود و هم شامل تاركين نهى از منكر .
و اما اينكه فرمود : * ( « فَلَمَّا عَتَوْا عَنْ ما نُهُوا عَنْه قُلْنا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خاسِئِينَ » ) * ، اگر معنايش سر پيچى از ترك صيد بود - هم چنان كه مفسرين گفتهاند و قبلا اقوالشان را نقل كرديم - البته آيه شريفه دلالت خواهد داشت بر اينكه ستمگران تنها همان مرتكبين بودهاند ، ليكن باز نمىتوان از عموم آيه قبلى كه هم مرتكبين را شامل مىشد و هم ساكتين را جلوگيرى كند چون هر دو طايفه در ظلم و فسق شريك بودند ، و اگر معنايش اعراض و روگردانى از سرپيچى از صيد باشد و در معنايش ترك و يا كلمه ديگرى كه معناى ترك را برساند تقدير نگيريم در اين صورت آيه مخصوص مىشود به بيان عذاب ساكتين ، و آيه سابق يعنى آيه * ( « فَلَمَّا نَسُوا ما ذُكِّرُوا بِه أَنْجَيْنَا . . . » ) * متعرض بيان عذاب مرتكبين خواهد بود ، هم چنان كه رواياتى كه بعدا نقل مىشود به اين معنا اشاره دارد .
و در مجمع البيان گفته است : هر دو فرقه هلاك شدند و تنها فرقه نهى كننده نجات يافت ، و اين معنا از ابى عبد اللَّه ( ع ) نيز رسيده است « 1 » .
مؤلف : اين روايت از جهت اينكه تعبير به هلاكت دارد با آيه شريفه كه تعبير به مسخ دارد منافات ندارد ، براى اينكه هلاكت شامل مسخ هم مىشود ، علاوه بر اينكه ، از اخبار بسيارى استفاده مىشود هر قومى كه مسخ شود بعد از مسخ جز چند روزى زنده نمىماند ، به فاصله كمى هلاك مىشود .
و در كافى از سهل بن زياد از عمرو بن عثمان از عبد اللَّه بن مغيره از طلحة بن يزيد از ابى عبد اللَّه ( ع ) روايت كرده كه در ذيل آيه شريفه * ( « فَلَمَّا نَسُوا ما ذُكِّرُوا بِه أَنْجَيْنَا الَّذِينَ يَنْهَوْنَ عَنِ السُّوءِ » ) * فرموده : ايشان سه طايفه بودند يك طايفه هم امر پروردگار را پذيرفتند ، هم ديگران را امر كردند و نجات يافتند ، طايفه ديگر امر خدا را پذيرفتند و ليكن در باره ديگران سكوت كردند و در نتيجه مسخ شدند ، طايفه سوم نه امر خدا را قبول كردند و نه كسى را امر به معروف نمودند و در نتيجه هلاك گرديدند « 2 » .
هامش
( 1 ) مجمع البيان ج 4 ص 493
( 2 ) روضه كافى ج 8 ص 139 ح 151