عظمت بوده ، و عظماء در اين مقام هميشه از خود و اطرافيان خود دم مىزنند ، و مىگويند : « ما چنين كرديم و ما چنان كرديم » به خلاف آخر كلام كه مقام ، مقام اظهار عنايت خاصه نسبت به مخاطب و يا نسبت به خطاب است و در چنين مقامى بايد به صيغه افراد ( قال ) تعبير كرد ، و لذا مىبينيم در آيات مورد بحث و در موارد ديگرى كه مناجات انبياء و اولياء ( ع ) نقل شده ، آنجا كه دعاهاى نوح و ابراهيم ( ع ) آمده و آنجا كه دعاى موسى ( ع ) در شب طور بازگو شده و آنجا كه ادعيه ساير صالحين و استجابت دعاهايشان به ميان آمده همه جا لحن كلام آنان لحن متكلم وحده است ، كه با مقام مناجات و اظهار كوچكى تناسب دارد ، و هيچ جا از اين لحن عدول نشده است مگر براى فهماندن نكته زائدى .
و اما التفاتى كه در جمله * ( « وَالَّذِينَ هُمْ بِآياتِنا يُؤْمِنُونَ » ) * به كار رفته و با اينكه سياق كلام در اول آيه سياق متكلم وحده بوده و مىفرمود : « پس من به زودى مىنويسم رحمت خود را . . . » در آخر فرموده : « و كسانى كه به آيات ما ايمان مىآورند » ، ظاهرا نكته اش اين باشد كه بخواهد اين آيه را با آيه بعدى كه خود يك نوع بيانى است براى جمله « و كسانى كه . . . »
متصل سازد ، زيرا آيه بعدى بطورى كه بعدا نيز اشاره خواهيم كرد به منزله جمله معترضه اى است كه از نتيجه بحث گريز مىزند و سياق آن از سياق آيه مورد بحث يعنى خطاب مشافهى ميان موسى و خداى تعالى خارج است ، و از آن آيه به بعد به سياق اصلى كلام يعنى سياق تكلم با غير برگشت مىشود .
پس اينكه فرمود : * ( « وَالَّذِينَ هُمْ بِآياتِنا يُؤْمِنُونَ » ) * و نفرمود : « و الذين هم بآياتى يؤمنون » براى اين است كه به نحو لطيفى آيات بعدى را با آيات قبل از آيه مورد بحث متصل سازد و اين از عجائب سياقات قرآنى است - دقت بفرماييد كه جاى دقت است - .
* ( « الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَه مَكْتُوباً عِنْدَهُمْ فِي التَّوْراةِ وَالإِنْجِيلِ ) * . . . * ( كانَتْ عَلَيْهِمْ » ) *
راغب در مفردات گفته است : « اصر » به معناى گره زدن و حبس كردن به قهر است ، گفته مىشود : « أصرته فهو ماصور » يعنى زندانى كردم او را و او فعلا زندانى است ، كلمه « ماصر و ماصر » - به فتح صاد و كسر آن - به معنى زندان كشتى است ، در قرآن هم كه مىفرمايد : * ( « وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ » ) * معنايش اين است كه خداوند چيزهايى را كه مانع ايشان از خيرات و رسيدن به صواب مىشود از آنان بردارد ، و در آنجا كه مىفرمايد : « وَلا تَحْمِلْ عَلَيْنا إِصْراً » نيز به همين معنا است ، گر چه بعضىها گفتهاند معنايش ثقل و سنگينى است ، و ليكن