تحقيقش همان است كه من گفتم « 1 » . و « اغلال » جمع « غل » و به معناى طوق و بندى است كه به دست و پاى اشخاص مىاندازند .
* ( « الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الأُمِّيَّ . . . » ) * اين آيه بحسب ظاهر سياق ، بيان جمله * ( « وَالَّذِينَ هُمْ بِآياتِنا يُؤْمِنُونَ » ) * است ، و ظاهر آن نيز بيان بودنش را تاييد مىكند ، براى اينكه رسول خدا را پيغمبرى درس نخوانده معرفى مىكند كه امر به معروف و نهى از منكر كرده و هر پاك و پاكيزه اى را بر بشر حلال و هر ناپاك و پليدى را حرام مىكند ، و موانع و غل و زنجيرهايى را كه مانع سعادت بشر است از دست و پاى آنان باز مىكند ، و همه اينها آيات و نشانه هاى نبوت آن حضرت و خاتميت نبوت او است ، و همان آياتى است كه خداوند قبلا در تورات و انجيل براى ايشان بيان كرده بود پس ايمان به آنها ايمان به آن آيات است ، و يهود و نصارا اگر بخواهند دستورات اكيد تورات و انجيل را در باره ايمان به آيات به كار ببندند ناگزيرند به نشانه هاى نبوت خاتم النبيين ( ص ) نيز ايمان بياورند .
اين آن معنايى است كه از ظاهر سياق آيه استفاده مىشود ، و ليكن انصاف اين است كه نمىتوان به چنين معنايى ملتزم شد ، و بدون شك نمىتوان گفت آن رحمتى كه خداوند بر يهود واجب كرد به شرط اينكه تقوا پيشه كرده و به آيات خداوند ايمان بياورند تنها شامل آن عده معدود و انگشتشمارى است كه معاصر عصر رسول خدا بوده و به دعوت وى ايمان آوردهاند ، و ميليونها يهود حتى پارسايان بىشمارى كه از زمان موسى و استجابت دعايش تا زمان بعثت خاتم انبياء ( ص ) به دنيا آمده و رفتهاند همه از آن رحمت محرومند ، توهم اين معنا را هم نمىتوان كرد ، چرا كه خود قرآن شهادت مىدهد به اينكه گروه بىشمارى از بنى اسرائيل دعوت الهى موسى را اجابت نموده و خداوند هم ايمانشان را پذيرفته و وعده خير شان داده است ، با اين حال چطور ممكن است رحمت الهى مبسوط بر بنى اسرائيل را منحصر در عده قليلى از ايشان دانست .
بنا بر اين ، جمله * ( « الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الأُمِّيَّ . . . » ) * گر چه بيان جمله * ( « وَالَّذِينَ هُمْ بِآياتِنا يُؤْمِنُونَ » ) * است و ليكن در سعه و ضيق مساوى با آن نيست ، بلكه بيان خاصى است كه از مبين عام خود ، استخراج و انتزاع شده ، و در آن از هزاران نفر يهود - كه مشمول مبين عام است - تنها مؤمنين به نبوت خاتم النبيين و آيات آن ذكر شده تا غرض از سوق كلام كه همان بيان حقيقت دعوت محمدى ( ص ) و لزوم اجابت آن بر يهوديان است معلوم گردد .
هامش
( 1 ) مفردات راغب ماده « اصر »