بيان مىكند .
اگر خواننده عزيز به ياد داشته باشد در آغاز كلام هم اين معنا را خاطر نشان ساخته و گفته بوديم كه غرض از اين آيات بيان حال مردم از حيث قبول عهد الهى و رد آن است تا براى مردم و مخصوصا امت اسلام انذار و مايه عبرت بوده باشد . و نيز گفته بوديم كه بطور كلى سوره هايى كه اولش « الف - لام - ميم » آمده در يك غرض مشتركند ، و آن همين انذار و تذكر مردم است . پس اينكه فرمود : * ( « ثُمَّ بَعَثْنا مِنْ بَعْدِهِمْ » ) * معنايش اين است كه : بعد از انبيايى كه ذكر كرديم يعنى نوح ، هود ، صالح ، لوط و شعيب « موسى را به سوى فرعون و قوم او » يعنى پادشاه مصر و اشرافيانى كه دور او بودند فرستاديم .
البته لفظ « فرعون » اسم پادشاه مصر نبوده ، بلكه لقبى بوده مانند « خديو » كه مصرىها بطور كلى پادشاهان خود را به آن لقب مىخواندهاند ، هم چنان كه روميان پادشاهان خود را « قيصر » و ايرانيان « كسرى » و چينىها « فغفور » لقب مىدادهاند ، و اما اينكه اسم فرعون معاصر با موسى بن عمران ( ع ) و آن شخصى كه به دست موسى غرق شده چه بود ؟ قرآن در باره آن تصريح نكرده است .
اينكه فرمود : « بآياتنا » مقصود از اين آيات همان معجزاتى است كه خداوند به موسى كرامت فرموده ، بعضىها را در اوائل بعثت از قبيل انداختن عصا و اژدها شدن آن و بيرون كردن دست از گريبان و روشن شدن بين انگشتانش ، و برخى ديگر را در مواقع ديگر مانند طوفان و ملخ و شپش و وزغ و خون ، و قرآن كريم براى هيچ پيغمبرى ، به اندازه موسى ( ع ) معجزه نقل نكرده .
* ( « فَظَلَمُوا بِها فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ » ) * يعنى ظلم كردن به آياتى كه برايشان فرستاده شد ، و اما اينكه چگونه ظلم كردند به آن آيات ؟ خداى تعالى خودش در خلال داستان ، آن را بيان مىفرمايد ، البته معلوم است كه ظلم به هر چيزى به تناسب خود آن چيز است و ظلم به آيات همان تكذيب و انكار آن است ، و ذكر عاقبت فساد انگيزى به منظور عبرت گرفتن مردم بوده ، تا بدانند اگر فرعونيان منقرض شدند براى اين بوده كه در زمين فساد مىكردند و بنى اسرائيل را خوار و ذليل و زير دست خود كرده بودند ، لذا در متن كلامى كه خداوند از موسى نقل كرده پيشنهادى كه از فرعون كرد اين بود كه * ( « فَأَرْسِلْ مَعِيَ بَنِي إِسْرائِيلَ » ) * و همچنين در سوره « طه » اينچنين دارد « فَأَرْسِلْ مَعَنا بَنِي إِسْرائِيلَ وَلا تُعَذِّبْهُمْ » « 1 » .
هامش
( 1 ) دست از شكنجه بنى اسرائيل بردار و آنان را رخصت ده تا با ما بيايند . سوره طه آيه 47