هم و غم و خالص از مشقت نيست ، و ليكن در آخرت خالص است » « 1 » ظاهر مىشود ، چون در سياق اين آيه و همچنين آيات قبل اشعارى به اينكه نعمتهاى دنيايى همراه با ناراحتى است نبود ، تا آنكه قرينه باشد بر معنايى كه وى براى خلوص كرده . و همچنين كلام مفسر ديگر كه گفته است : جمله * ( « فِي الْحَياةِ الدُّنْيا » ) * متعلق است به چيزى كه جمله * ( « لِلَّذِينَ آمَنُوا » ) * متعلق به آن است ، و معناى آيه چنين است : « بگو نعمتهاى دنيا براى كسانى كه ايمان آوردند به طور اصالت و استحقاق ثابت است ، و براى كفار به طور طفيلى و گر نه خود كفار استحقاق آن را ندارند و همين نعمتها در قيامت براى مؤمنين خالص است » .
آن گاه كلام خود را توضيح داده و گفته است : روى سخن در اين آيه به اشخاصى است كه در اصلاح حيات صالح مؤثر باشند ، و علوم نافع و اوامر محرك به سوى اصلاح حيات و همچنين اخذ زينت و ارتزاق از طيبات و قيام به واجبات زندگى منتهى به آنان باشد ، اشخاصى مخاطب به اين آيه هستند كه كارشان تفكر در آيات آفاقى و انفسى و ايجاد صنايع و فنون و ترقى دادن جامعه و قدردانى و شكرگزارى از اين موهبتهاى الهى بوده باشد ، و چنين كسانى همان مردم با ايمانند كه سر و كارشان با وحى آسمانى و انبيا ( ع ) است « 2 » .
وجه فساد اين كلام اين است كه اگر مىخواهد بگويد اين اصالت و تبعيت از آيه استفاده مىشود ، آيه شريفه هيچ دلالتى بر آن ندارد . و اگر منظورش اين است كه گر چه سياق آيه سياق اين است كه اثبات كند نعمتهاى دنيوى براى مؤمنين خلق شده و ليكن از كلمه « خالصة » استفاده اين معنا مىشود كه به طور طفيلى غير مؤمنين با آنان شركت دارند ، آيه شريفه دلالت بر چنين اختصاصى نداشته بلكه بر عكس اشتراك دو طايفه را مىرساند : علاوه بر اينكه از امثال آيه « وَلَوْ لا أَنْ يَكُونَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً لَجَعَلْنا لِمَنْ يَكْفُرُ بِالرَّحْمنِ لِبُيُوتِهِمْ سُقُفاً مِنْ فِضَّةٍ وَمَعارِجَ عَلَيْها يَظْهَرُونَ . . . وَإِنْ كُلُّ ذلِكَ لَمَّا مَتاعُ الْحَياةِ الدُّنْيا وَالآخِرَةُ عِنْدَ رَبِّكَ لِلْمُتَّقِينَ » « 3 » خلاف اين معنا استفاده مىشود ، چون اين قبيل آيات دلالت دارند بر اختصاص دنيا به كفار و آخرت به مؤمنين .
* ( « كَذلِكَ نُفَصِّلُ الآياتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ » ) * - خداى تعالى در اين جمله بر اهل علم منت
هامش
( 1 ) مجمع البيان ج 4 ص 413
( 2 ) تفسير المنار ج 8 ص 390
( 3 ) و اگر نه اين بود كه مردم همه يك نوع و يك امتند ، ما آنان كه كافر به خدا مىشوند ( به مال فراوان ) سقف خانه هاىشان را از نقره خام قرار مىداديم و ( چندين طبقه كه بر سقف با ) نردبان بالا روند . . .
اينها همه متاع دنيا است و آخرت ابدى نزد خدا مخصوص اهل تقوا است . سوره زخرف آيه 35