كه هر كوچك و بزرگى را مىداند .
ليكن اين وجه ، وجهى نيست كه معناى حصرى را كه جمله * ( « لا يَعْلَمُها إِلَّا هُوَ » ) * آن را افاده مىكند ، روشن سازد .
بهتر اين است كه در اين باره گفته شود : ارتباط آيه مورد بحث تنها با جمله آخر آيه قبليش نيست ، بلكه با مفاد مجموع دو آيه قبل خود مرتبط است ، زيرا مجموع آن دو آيه دلالت مىكند بر اينكه : معجزه اى كه كفار آن را پيشنهاد كرده بودند و همچنين نتيجه آن كه مساله يكسره شدن كار آنان با رسول خدا است ، امرى است كه تنها خداى تعالى ، عالم و حاكم بر آن مىباشد و او است كه در حكمش و در عذاب كردن ستمكاران ، دچار غلط و اشتباه نمىشود ، براى اينكه داناتر از هر كس به ستمكاران و عالم به غيب و نهان و داناى به هر خرد و كلان خود او است كه نه در حكمش گمراه مىشود و نه چيزى را فراموش مىكند ، و در اين جهات كسى با وى شركت نداشته و همپايه او نيست .
اين معنا را دو آيه قبل افاده كرده و اينك آيه مورد بحث اين معنا را اضافه مىكند كه :
تنها خداى سبحان است كه عالم به غيب و عملش شامل هر چيز است ، سپس در سه آيه بعد ، همين معنا را تكميل مىكند ، به اين بيان سياق اين چند آيه سياق آياتى مىشود كه در نظائر اين بحث وارد شده است ، مانند آيه اى كه گفتگوى قوم خود را با آن جناب حكايت نموده و مىفرمايد : « قالُوا أجِئْتَنا لِتَأْفِكَنا عَنْ آلِهَتِنا فَأْتِنا بِما تَعِدُنا إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ ، قالَ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللَّه وَأُبَلِّغُكُمْ ما أُرْسِلْتُ بِه » « 1 » .
* ( « وَعِنْدَه مَفاتِحُ الْغَيْبِ » ) * - « مفاتح » جمع « مفتح » - بفتح ميم - و به معناى خزينه است ، احتمال هم دارد كه جمع مفتح - بكسر ميم - و به معناى كليد باشد ، مؤيد اين احتمال اين است كه به قرائت شاذى كلمه مزبور ، « مفاتيح » خوانده شده است ، البته مالا هر دو معنا يكى است ، براى اينكه كسى كه كليدهاى خزينه هاى غيب را در دست دارد ، قهرا به آنچه كه در آن خزائن است ، عالم هم هست و مىتواند مانند كسى كه خود آن خزينه ها نزد او است به دلخواه خود ، در آن تصرف نمايد .
و اما اينكه در ساير آيات مربوط به اين مقام ، اسمى از « مفاتيح » برده نشده ، بعيد
هامش
( 1 ) گفتند آيا تو آمده اى كه ما را از خدايانمان منصرف سازى ؟ اگر راست مىگويى بياور آن عذابى را كه ما را از آن مىترسانى هود گفت علم نزد خدا است ، و من فقط مامورم آنچه را كه به من ارسال شده است به شما ابلاغ كنم . سوره احقاف آيه 23