نيست كه مراد از « مفاتح غيب » همان خزينه هاى غيب باشد ، از آن جمله آيات زير است : « أَمْ عِنْدَهُمْ خَزائِنُ رَبِّكَ » « 1 » ، « لا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزائِنُ اللَّه » « 2 » ، « وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُه » « 3 » ، « وَلِلَّه خَزائِنُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ » « 4 » ، « أَمْ عِنْدَهُمْ خَزائِنُ رَحْمَةِ رَبِّكَ » « 5 » .
به هر حال جمله * ( « وَعِنْدَه مَفاتِحُ الْغَيْبِ لا يَعْلَمُها إِلَّا هُوَ » ) * علم غيب را منحصر در خداى تعالى مىكند ، از اين جهت كه كسى را جز خدا به خزينه هاى غيب آگاهى نيست ، يا براى اينكه جز او كسى آگاهى به كليدهاى غيب ندارد ، پس آيه به هر معنا باشد ، اين جهت را افاده مىكند كه : كسى جز خدا به آن خزينه ها و يا به گشودن درهاى آن و تصرف در آن دسترسى ندارد .
صدر آيه گر چه از انحصار علم غيب به خداى تعالى خبر مىدهد و ليكن ذيل آن منحصر در بيان علم غيب نيست ، بلكه از شمول علم او به هر چيز ، چه غيب و چه شهود ، خبر مىدهد ، براى اينكه مىفرمايد : خداوند به هر تر و خشكى آگاهى دارد . علاوه بر اين ، صدر آيه ، همه غيبها را هم متعرض نشده است ، بلكه تنها متعرض غيبهايى است كه در خزينه هاى در بسته و در پس پرده هاى ابهام قرار دارد ، هم چنان كه آيه « وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُه وَما نُنَزِّلُه إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ » هم متعرض اين چنين غيبها است . براى اينكه خزينه هاى غيب را عبارت دانسته از امورى كه مقياسهاى محسوسى كه هر چيزى را مىسنجد ، احاطه به آن نداشته اندازه هاى معهود نمىتواند آن را تحديد كند ، و بدون شك اين چنين غيبها از اين جهت مكتوم هستند كه بى پايان و از اندازه و حد بيرونند و مادامى كه از آن عالم به عالم شهود و منزلى كه در آن ، هر چيزى محدود و مقدر است ، نازل نشدهاند و خلاصه مادامى كه به وجود مقدر و محدودش ، موجود نگشته به شهادت اين آيه در نزد خدا داراى نوعى ثبوتند ، در عين حال علم ما كه تنها امور محدود و مقدر را درك مىكند ، از درك آنها عاجز است .
پس امورى كه در اين عالم و در چهار ديوارى زمان قرار دارند ، قبل از اينكه موجود شوند نزد خدا ثابت بوده و در خزينه هاى غيب او ، داراى نوعى ثبوت مبهم و غير مقدر بودهاند ، اگر چه
هامش
( 1 ) يا مگر خزينه هاى پروردگارت نزد آنان است ؟ . سوره طور آيه 37
( 2 ) من به شما نمىگويم كه خزينه هاى خدا نزد من است . سوره انعام آيه 55
( 3 ) هيچ چيز نيست مگر اينكه خزينه هاى آن نزد ما است . سوره حجر آيه 21
( 4 ) خزينه هاى آسمان و زمين همه مال خدا است . سوره منافقون آيه 7
( 5 ) يا مگر خزينه هاى رحمت پروردگارت نزد آنان است ؟ . سوره ص آيه 9