داده و در عين حال در موارد مختلفى به معناى دوم آن را به چيزهاى ديگر هم نسبت مىدهد ، همچنين از طرفى علم و قدرت و حيات و مشيت و رزق و زيبايى را به خداوند نسبت مىدهد و از طرفى همينها را به غير خدا منسوب مىسازد .
حكم هم كه يكى از صفات است ، از نظر اينكه خود نوعى از تاثير مىباشد معناى استقلاليش تنها از آن خداوند است چه حكم در « حقايق تكوينى » ، و چه در « شرايع و احكام وضعى و اعتبارى » . قرآن كريم هم در بسيارى از آيات ، اين معنا را تاييد نموده است كه از آن جمله آيات زير است : * ( « إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّه » ) * « 1 » * ( « أَلا لَه الْحُكْمُ » ) * « 2 » « لَه الْحَمْدُ فِي الأُولى وَالآخِرَةِ وَلَه الْحُكْمُ » « 3 » « وَاللَّه يَحْكُمُ لا مُعَقِّبَ لِحُكْمِه » « 4 » .
و معلوم است كه اگر غير خداوند كسى داراى حكم بود ، مىتوانست حكم خدا را به وسيله حكم خود دنبال كند و با خواست او معارضه نمايد : « فَالْحُكْمُ لِلَّه الْعَلِيِّ الْكَبِيرِ » « 5 » و همچنين آيات ديگرى كه به طور عموم يا به طور خصوص ، دلالت دارند بر اختصاص حكم تكوينى به خداى تعالى .
و اما حكم تشريعى : از جمله آياتى كه دلالت دارند بر اختصاص حكم تشريعى به خداى تعالى اين آيه مىباشد : « إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّه أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاه ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ » « 6 » با اينكه اين آيه و ظاهر آيات قبلى دلالت دارند بر اينكه حكم تنها براى خداى سبحان است و كسى با او شريك نيست ، در عين حال در پاره اى از موارد حكم را و مخصوصا « حكم تشريعى » را به غير خداوند هم نسبت داده است ، از آن جمله اين چند مورد است : « يَحْكُمُ بِه ذَوا عَدْلٍ مِنْكُمْ » « 7 » و « يا داوُدُ إِنَّا جَعَلْناكَ خَلِيفَةً فِي الأَرْضِ فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ » « 8 » و
هامش
( 1 ) حكم جز براى خدا نيست . سوره انعام آيه 57 و سوره يوسف آيه 67
( 2 ) آگاه باش كه حكم تنها براى او است . سوره انعام آيه 62
( 3 ) و براى او است حمد در دنيا و آخرت و براى او است حكم . سوره قصص آيه 88
( 4 ) و خداوند حكم مىكند و كسى نيست كه حكم او را دنبال كند و بى تاثير نمايد . سوره رعد آيه 43
( 5 ) پس حكم تنها براى خداى بلند مرتبه و بزرگ است . سوره مؤمن آيه 12
( 6 ) نيست حكم مگر براى خداوند ، دستور فرموده است كه جز او را نپرستيد ، اين است دين استوار و اداره كننده اجتماع . سوره يوسف آيه 40
( 7 ) حكم مىكنند به آن كفاره ، دو تن از شما كه صاحبان عدالت باشند . سوره مائده آيه 95
( 8 ) اى داوود ما تو را خليفه در زمين قرار داديم پس در ميان مردم به حق حكم كن . سوره ص آيه 26