برايتان متعين شود .
و از سخنان عجيبى كه در تفسير اين آيه مىخوانيم گفتار عده اى از مفسرين است كه گفتهاند : مراد از اين طايفه اى كه در آيه شريفه شرح حالشان آمده منافقين مىباشند . با اينكه ظاهر سياق اين است كه حال مؤمنين را وصف مىكند ، و اما منافقان يعنى اصحاب عبد اللَّه بن ابى در همان اوائل امر كه گفتگو از جنگ بود خود را كنار كشيدند ، و در آيات بعد متعرض حال ايشان مىشود .
خدا مىداند مگر اينكه منظورشان از منافقين افراد سست ايمانى است كه برگشت عقايد متناقضشان بر حسب لوازمى كه دارد به انكار قلبى حق و اعتراف به آن در زبان است ، و اين همان طايفهاند كه خداى تعالى ( در آياتى ) آنان را بيمار دل ناميده ، مثلا فرموده : « إِذْ يَقُولُ الْمُنافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ غَرَّ هؤُلاءِ دِينُهُمْ » « 1 » و نيز آنان را خبر چين و جاسوس خوانده و فرموده : « وَفِيكُمْ سَمَّاعُونَ لَهُمْ » « 2 » ، و يا منظورشان اين باشد كه همه منافقين با اصحاب عبد اللَّه بن ابى به مدينه برنگشتند .
از اين عجيبتر كلام بعضى ديگر است كه گفتهاند : طايفه مورد بحث مؤمن بودند و خيال مىكردند كه مساله نصرت و غلبه به دست خود آنان و حق ايشان است چون تابع دين حق خدا هستند و اين خيال از اينجا در آنان پيدا شد كه ديدند در جنگ بدر ملائكه به ياريشان آمدند ، پس اينكه در اين جنگ يعنى جنگ احد گفتند : * ( « هَلْ لَنا مِنَ الأَمْرِ مِنْ شَيْءٍ » ) * و نيز اينكه گفتند : * ( « لَوْ كانَ لَنا مِنَ الأَمْرِ شَيْءٌ . . . » ) * اعترافى است از اين طايفه به اينكه أمر به دست خدا است ، نه به دست ايشان و گرنه اگر بدست ايشان بود كشتار در اين جنگ آنان را از پا در نمىآورد .
از اين جهت گفتيم عجيبتر است كه بنا بر اين قول ، پاسخ به آن دو سؤال نمىچسبد و معنا ندارد به كسى كه ايمان دارد به اينكه امر به دست خدا است ، پاسخ دهند كه كار همه اش به دست خدا است ، و يا بگويند : * ( « قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ » ) * « 3 » و به همين جهت بعضى از خود صاحبان اين سخن متوجه اشكال شده براى رفع آن سخنى گفتهاند ، كه گفتارشان از اصل ، نادرستتر است و خواننده عزيز به معناى درست آيه توجه فرمود
هامش
( 1 ) آن زمان كه منافقين و بيماردلان مىگويند اينان مغرور دينشان شدهاند . « سوره انفال آيه : 49 »
( 2 ) در بين شما خبر چينهايى براى آنان هست . « سوره توبه آيه 47 »
( 3 ) جنگ هم نبود بالآخره آنها كه بايد كشته مىشدند كشته مىشدند .