« أَيَّاماً مَعْدُوداتٍ ، فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ مَرِيضاً أَوْ عَلى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ » « 1 » يعنى جمله : « فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ . . . » و جمله :
« فَمَنْ كانَ . . . » معطوف است به جمله اى مقدر .
و ضمير در كلمه « كن » به كلمه اولاد در جمله : * ( « يُوصِيكُمُ اللَّه فِي أَوْلادِكُمْ . . . » ) * بر مىگردد و اگر ضمير را مؤنث آورد ، با اينكه مرجع ضمير ( اولاد ) مذكر است ، به ملاحظه مؤنث بودن خبر « كن » است ( چون اين لفظ از افعال ناقصه است و اسم و خبر مىگيرد ، اسمش اولاد و خبرش نسا است ) و ضمير در كلمه « ترك » به ميت بر مىگردد ، گو اينكه كلمه ميت در آيه نيامده ، و ليكن از سياق كلام فهميده مىشود .
* ( « وَإِنْ كانَتْ واحِدَةً فَلَهَا النِّصْفُ » ) * ضمير در فعل « كانت » به كلمه ولد بر مىگردد كه از سياق كلام فهميده مىشود و اگر ضمير را مؤنث آورد و فرمود : « كانت » و نفرمود : « كان » با اينكه مرجعش مذكر است ، باز به ملاحظه خبر بوده است ، چون منظور از ولد دختر است ( مىفرمايد : اگر وارث ميت يك فرد مؤنث يعنى يك دختر بود ، نصف مال ميت را مىبرد ) چيزى كه هست نام مال را ذكر نكرد ، تنها فرمود : نصف از آن او است ، پس الف و لام در كلمه « النصف » عوض از مضاف اليه است .
در اينجا سهم دو دختر را ذكر نكرد ، براى اينكه از جمله قبلى يعنى * ( « لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الأُنْثَيَيْنِ » ) * به دست مىآمد ، چون وقتى نر و ماده هر دو وارث كسى باشند و سهم نر مثل سهم دو ماده باشد ، ارث به سه قسمت تقسيم مىشود ، دو قسمت از آن نر و يك قسمت از آن ماده مىشود ، در نتيجه سهم يك ماده يك ثلث خواهد بود و قهرا سهم دو ماده دو ثلث مىشود ، البته اين مقدار بطور اجمال از جمله نامبرده استفاده مىشود ، نه اينكه معناى ديگرى از آن استفاده نشود ، چون كلام طورى است كه منافات ندارد بعد از آن مثلا بفرمايد : « و ان كانتا اثنتين فلهما النصف » و يا بفرمايد : « و ان كانتا اثنتين فلهما الجميع - اگر دو نفر ماده بودند نصف مال و يا همه آن را مىبرند » چيزى كه باعث شده جمله نامبرده متعين در معنايى كه كرديم بشود اين است كه در دنبالش از ذكر دو ماده سكوت كرد و در عوض تصريح كرد به اينكه اگر زنان بيش از دو نفر بودند دو ثلث مىبرند ، * ( « فَإِنْ كُنَّ نِساءً فَوْقَ اثْنَتَيْنِ » ) * ، كه اين عبارت اشعار دارد بر اينكه خداى تعالى عمدا سهم دو دختر را ذكر نكرد .
از اين هم كه بگذريم در زمان رسول خدا ( ص ) عمل آن جناب در ارث
هامش
( 1 ) « سوره بقره ، آيه 184 » .