بايد چيزى از ارث به آنان بدهند ، نه اينكه بعضى پنداشتهاند كه مراد حاضر بودن نزد صاحب مال در هنگام وصيتش و يا در هنگام مردنش باشد ، چون عبارت آيه خيلى روشن است كه به معناى حاضر بودن در هنگام قسمت است .
و بنا بر اين منظور از * ( « أُولُوا الْقُرْبى » ) * خويشاوندان فقير ميت خواهد بود ، چون در آيه در رديف يتامى و مساكين ذكر شدهاند و لحن جمله : * ( « فَارْزُقُوهُمْ مِنْه وَقُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفاً » ) * كه لحن تحريك عواطف و دعوت به رحم و ارفاق است ، نيز شاهد بر اين معنا است ، در نتيجه خطاب در آيه ، متوجه اولياى ميت و كسانى است كه از او ارث مىبرند .
مفسرين اختلاف كردهاند در اينكه ادا كردن « رزق » ، در آيه مذكور واجب است يا مستحبّ ؟ چون اين بحث مربوط به فقه است ، متعرض آن نمىشويم ، هم چنان كه در اصل آيه مورد بحث اختلاف كردهاند در اينكه آيا محكم است و يا بوسيله آياتى كه طبقات ارث را مشخص مىكند نسخ گرديده است ؟ ( زيرا به حكم آيات ارث ، با بودن خويشاوند طبقه اول طبقه دوم ارث نمىبرد و به حكم آيه مورد بحث به همه خويشاوندان در صورتى كه در حين تقسيم ارث وجود داشته باشند سهم داده مىشود « مترجم » ) .
ليكن - هيچ انگيزه و موجبى براى نسخ در كار نيست ، زيرا تناقضى بين آن دو وجود ندارد ، آيات ارث ، فريضه و سهم هر يك از وارثان را معين مىكند و اين آيه دلالت دارد بر اينكه غير ورثه اجمالا رزقى مىبرد ، اما اين معنا را كه اين ارث بردن ، بطور وجوب است يا مستحبّ ، و آيا اندازه آن چه مقدار است و . . . نمىرساند . پس هيچ دليلى وجود ندارد كه آيات ارث را ناسخ آن بدانيم ، مخصوصا در صورتى كه دادن رزق به غير وارث مستحبّ باشد ، هم چنان كه آيه نامبرده ، تا حدى خالى از ظهور در اين معنا نيست .
* ( « وَلْيَخْشَ الَّذِينَ لَوْ تَرَكُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّيَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَيْهِمْ . . . » ) *
كلمه « خشيت » به معناى تاثر قلبى است از چيزى كه انسان از اتفاق افتادن آن ترس دارد البته تاثرى كه همراه با اهميت باشد ، يعنى آن امر در نظر انسان امرى عظيم و خطرى بزرگ جلوه كند .
و كلمه « سداد » كه مصدر كلمه « سديد » است وقتى در مورد سخن استعمال شود ، به معناى سخن صواب و مستقيم است .
و بعيد نيست كه مضمون اين آيه به نحوى متعلق و مربوط به آيه : * ( « لِلرِّجالِ نَصِيبٌ . . . » ) *
بوده باشد ، چرا كه در كل شامل ارث يتيمان است . پس در حقيقت اين سياق تهديدى است بر متجاوزين به ارث اطفال پدر مرده . و با در نظر داشتن اين معنا جمله : * ( « وَلْيَقُولُوا قَوْلًا سَدِيداً . . . » ) *
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 316
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٣١٦