« مِنْ شَرِّ الْوَسْواسِ الْخَنَّاسِ ، الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ ، مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ » « 1 » ، مؤيد اين معنا جمله : * ( « فَلا تَخافُوهُمْ » ) * است ، كه مىفرمايد از آن شيطانها كه آن حرفها را بر شما زدند نترسيد ، براى اينكه اينان براى شما شيطانند ، و ما ان شاء اللَّه تعالى به زودى در اين باره بحثى مىكنيم كه از روى حقيقت پرده بر داريم .
بحث روايتى
روايات وارده در داستان جنگ احد بسيار زياد است ، ولى در آنها از جهات بسيارى اختلاف شديدى وجود دارد كه چه بسا انسان را دچار سوء ظن مىكند ، و بيشتر اختلاف در رواياتى است كه در باره شان نزول بسيارى از آيات اين داستان وارد شده كه تقريبا شصت آيه مىشود ، آرى اين گونه روايات عجيب به نظر مىرسد ، و جاى هيچ شكى براى اهل تامل و دقت باقى نمىگذارد ، در اينكه حكم كند كه : « مذاهب و عقائد مختلف در آن روايات دست اندازى كرده ، و هر مذهبى روح عقيدتى خود را در روايتى دميده ، تا با زبان روايت حرف خود را زده باشد و خلاصه استفاده سياسى كرده باشد » ، و همين امر باعث شد كه ما از نقل آن روايات در اين بحث روايتى ، خوددارى كنيم .
از خوانندگان محترم اگر كسانى بخواهند به آن روايات نظر كنند مىتوانند به جوامع حديث و يا تفاسير مطول مراجعه نمايند .
در الدر المنثور « 2 » است كه : ابن ابى حاتم از ابى الضحى روايت كرده كه گفت وقتى آيه : « وَيَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَداءَ » نازل شد ، همان روز هفتاد نفر از مسلمانان كشته شدند ، كه چهار نفرشان از مهاجرين بودند ، يعنى حمزة بن عبد المطلب ، و مصعب بن عمير ( همپيمان بنى عبد الدار ) و شماس بن عثمان مخزومى ، و عبد اللَّه بن جحش اسدى ، و بقيه از انصار بودند .
مؤلف قدس سره : و از ظاهر روايت بر مىآيد كه راوى يعنى ابو الضحى كلمه « شهداء » در آيه را به معناى كشته شدگان در معركه جنگ گرفته و بيشتر مفسرين هم دنبال او را گرفتهاند . ولى در بيان سابق گفتيم كه هيچ دليلى از ظاهر كتاب بر اين معنا نداريم ، بلكه ظاهر اين است كه مراد از شهدا ، گواهان اعمال باشند .
هامش
( 1 ) « سوره ناس آيه 6 » .
( 2 ) الدر المنثور ج 2 ص 79 .