عروض اضافه بر تمام مقولات
متن
و من خواصّ الإضافة أنّها تعرض جميع المقولات . . . كالأشدّ تسخّناً والأضعف .
ترجمه
از جمله خواص اضافه آن است كه اين مقوله بر تمام مقولهها حتى بر خودش عارض مىشود . به عنوان مثال ، درجوهر مانند پدر و پسر و در كم متصل مانند بزرگ و كوچك و در كم منفصل مانند زياد و كم و در كيف مانند گرمتر و سردتر و در اضافه مانند نزديكتر و دور تر و در اين مانند بالا و پائين و در متى مانند قديمتر و جديدتر و در وضع مانند مستقيمتر و منحنىتر و در جده مانند پوشيدهتر و برهنهتر و در فعل مانند بُرّندهتر و تيزتر و در انفعال مانند دو چيز كه يكى در پذيرش گرما شديدتر است و ديگرى ضعيفتر .
شرح
يكى ديگر از خواص مقولهء اضافه آن است كه بر تمام مقولات جوهرى و عرضى عارض مىشود . اكنون عروض اضافه بر همهء مقولات را توضيح مىدهيم :
مقولهء جوهر ، وقتى ميان دو فرد انسان كه هر دو ، دو فرد جوهرند . اضافهاى به نام پدرى و فرزندى برقرار مىشود . در اينجا مقولهء اضافه عارض بر جوهر گشته است .
كم منفصل : وقتى ميان دو كميت متصل مانند جسم عظيم و صغير اضافه و مقايسهاى برقرار مىگردد . در اينجا مقولهء اضافه بر مقولهء كم عارض گرديده است .
شىء عظيم يك كم متصل است كه بيان بزرگى شىء را مىكند ، همانطور كه شىء صغير خود يك كميت است . وقتى ميان اين دو شىء اضافه برقرار مىگردد . و مىگوييم اين جسم از آن جسم بزرگتر است . مقولهء اضافه بر مقولهء كم عارض شده است .
كم منفصل : وصف كثرت و قلت در مورد كميتهاى منفصل به كار مىرود . مثلًا