اقسام اضافه
متن
البحث الخامس : تنقسم الإضافة إلى متشاكلةِ . . . والأعمّ والأخصّ .
ترجمه
اضافه تقسيم مىشود به « متشاكلة الاطراف » و آن اضافهاى است كه اختلافى بين دو طرف آن وجود ندارد . مانند نزديك و نزديك ، يا برادر و برادر ، يا همسايه و همسايه . و به « مختلفة الاطراف » مانند پدر و پسر ، بالا و پايين .
و نيز تقسيم مىشود به خارجى مانند پدر و پسر ، و ذهنى مانند كلى و فرد و اعم و اخص .
شرح
در اين بحث به اقسام اضافه از حيث تشابه يا اختلاف اطراف آن يا خارجى و ذهنى بودن آن پرداخته مىشود .
اضافهاى را كه دو طرف آن شبيه يكديگرند ، مانند دو نفر كه به هم نزديكند يا دو نفر كه به طور مساوى نسبت برادرى به هم دارند يا دو همسايه ، اضافهء « متشاكلة الاطراف » مىنامند . و اضافهاى را كه اطراف آن با هم يكسان نيستند ، مانند پدر و پسر يا بالا و پايين كه دو طرف از نسبت واحدى برخوردار نيستند ، اضافهء « مختلفة الاطراف » مىگويند .
در تقسيم ديگر اضافه به خارجى و ذهنى تقسيم مىشود :
اضافه خارجى اضافهاى است كه مانند دو طرف اضافه كه در خارج موجود است .
او هم در خارج و به تبع آنها موجود باشد ، مانند پدر و پسر كه حقيقتاً نسبت پدرى و پسرى همچون خود پدر و پسر در خارج وجود دارد و منشأ احكامى است .
اضافهء ذهنى اضافهاى است كه هر دو طرف آن در ذهن موجود باشد ، مانند كلى و فرد . توضيح اين كه فرد گرچه ظرف تحقق آن خارج است اما از آن جهت كه طرف