ترجمه
از جمله كيفهاى نفسانى لذت و الم است . در تعريف لذت گفتهاند كه آن عبارت است از ادراك ملايم از آن رو كه ملايم است . و الَم عبارت است از ادراك منافى از آن رو كه منافى است . و اين دو از آن جهت كه از سنخ ادراك هستند از مقولهء كيف محسوب مىشوند .
لذت و الم به انقسام ادراك تقسيم مىپذيرند . پس لذت و الم به « حسى » ، « خيالى » و « عقلى » تقسيم مىشوند . لذت حسى مانند ادراك نفس ، شيرينى را از طريق حس چشايى و ادراك بوى خوش از طريق بو كردن . لذت خيالى عبارت است از ادراك صورت خيالى از سوى نفس نسبت به بعضى از امور لذت بخش حسى . و لذت عقلى عبارت است از ادراك بعضى از امورى كه نفس بدان نايل مىشود از كمالات حقّهء عقلى . لذت عقلى شديدترين و قويترين لذتها است ؛ چون از تجرد و ثبات بر خوردار است .
و الم حسى ، خيالى و عقلى بر خلاف لذت در همهء اين ابواب است .
شرح
از آن نظر كه لذت و الم از سنخ ادراك مىباشند ، تقسيمهايى كه در ادراك مىآيد ، يعنى حسى ، خيالى و عقلى ، در اين دو هم مىآيد . لكن ادراك هر قدر كه به تجرد نزديك مىشود ، زلالتر و قوىتر مىگردد ، تا به مرحلهاى كه ادراك از مرتبهء حس و خيال فراتر مىرود و تجرد عقلى مىيابد . در اين مرتبه كاملترين ادراك حاصل مىگردد .
آنان كه ادراك صحيحى از عبادت و ذوبشدن در ذات اقدس الهى دارند ، بالاترين مراحل لذت را درك مىكنند ، كه در تخيل خاكيان و اسيران زر و زيور دنيا نمىگنجد .
همچنين است قصه شهدايى كه نظر به وجه الهى دارند و از دنيا و ما فيها فارقند و در قهقهء مستانهء خود سرمستند .
لذت حسى را به چشيدن شيرينى يا استشمام بوى خوش مثال مىزنند ، همين طور خوردن غذاى لذيذ و ديدن مناظر زيباى طبيعت . اما گاهى انسان از تصاوير موجود در
فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى ) — صفحة 717
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٧١٧