كوشش خود انسان است يا زود و يا دير دوم اينكه مقصود حضرت دستيابى بمجموع اين صفات باشد حتى آن صفاتى كه از افعال و كارهاى فضيلتى و استحبابى است از قبيل :
مهماندارى - اطعام سائل - همسايه دارى - آزرم و حياء كه اينها صفاتى است ذاتى و خلقتى كه افرادى طبعا اين صفات را دارند و افرادى كه طبعا چنين نيستند مستحب است خود را به اين كارها وادارند ولى آن صفات و كارهائى كه در رديف واجبات هستند آنها
فان استطعت
( اگر بتوانى ) ندارد و بايد انسان حتما مراعات آنها را بنمايد از قبيل راستگوئى و امانت و غيره .
قوله عليه السّلام
صدق البأس
- در بعضى از نسخههاى كتاب و در مجالس مرحوم شيخ و غيره با ياء ضبط شده ( يأس ) و در بعض ديگر با ( باء ) آمده است . بنا بر نسخه اول منظور ياس و قطع اميد از مردم و اميد را فقط منحصرا بلطف و كرم خدا دوختن و مقصود از
صدق اليأس
اين است كه اين عمل ادعا و بحسب ظاهر نباشد جدا و راستى از غير خدا بريدن و چشم اميد فقط از خدا داشتن چون لفظ صدق و راستى همچنان كه در گفتار و اقوال استعمال مىشود در مورد كردار و افعال هم به كار ميرود مثلا گفته مىشود صدق في القتال در ميدان نبرد و مبارزه راستى و صداقت كرد يعنى حق نبرد و مبارزه را ايفاء كرد و آن شهامت و شجاعتى كه در جنگ لازم است و به آن نحوى كه مناسب و سزاوار است انجام داد و در مقابلش ميگويند كذب في القتال در ميدان نبرد و در موضوع جنگ دروغ گفت در صورتى كه بر خلاف عمل كرده باشد و گاهى بر هر چيز خوب بطور كلى اطلاق مىشود نظير آيه شريفه
مَقْعَدِ صِدْقٍ
- قدم صدق - جايگاه نيكو - قدم و گام خوب - و بنا بر نسخه دوم منظور از بأس شجاعت و شدت و حدّت در نبرد و در غير مورد جنگ يعنى شجاعت نيكو و بجا و درست و راست چه در صحنه جهاد در راه خدا و چه در مورد حق گوئى و نهى از منكر و اعتراض در مقابل باطل و ظلم با كمال شجاعت حقائق را بگويد و يا از بؤس و فقر و مسكنت باشد كه اين هم گفته شده و منظور از صدق باس اين باشد كه اظهار فقر الى اللَّه و ابراز خشوع و فروتنى ظاهر با فروتنى واقعى و باطنى مطابق باشد نه اينكه در ظاهر تظاهر بخشوع و خضوع و در باطنش خضوعى نباشد و يا كمتر باشد .
البته اين معنا بعيد است كه از لفظ
صدق البأس
منظور باشد چون بنا بر اين بايد ( بوس ) باشد و به اين لفظ در هيچ نسخهاى نيامده و ضبط نشده در قاموس گويد - البأس العذاب و الشّدة في الحرب يعنى شدت و شجاعت در نبرد بؤس بر وزن كرم بأسا فهو بئيس يعنى شجاع و دلير و بئس بر وزن سمع بؤسا يعنى خيلى محتاج و نيازمند .
و التّباؤس
يعنى تفاقر و تظاهر به فقر و حالت خشوع و فروتنى فقراء و مستمندان را ارائه و