خوف و ترس منضم باشد همان طورى كه قبلا توضيح داده شد .
17 - كافى محمد بن يحيى . . . از حسين بن عطيّه از حضرت صادق عليه السّلام كه فرمود :
المكارم عشر فان استطعت ان تكون فيك فلتكن فانّها تكون في الرّجل و لا تكون في ولده و تكون في الولد و لا تكون في ابيه و تكون في العبد و لا تكون في الحرّ قيل و ما هنّ ؟ قال صدق الباس . و صدق اللسان . و اداء الأمانة و صلة الرّحم . و اقراء الضّيف . و اطعام الطّعام . و المكافاة على الصّنائع . و التّذمّم للجار و التّذمّم للصّاحب و رأسهنّ الحياء ، تبيين :
در قاموس گويد كرم مقابل لئامت و پستى است يعنى بزرگوارى كرم كرامة كريم صفت مشبهه است و كرّمه و اكرمه يعنى او را بزرگ و معظم دانست كريم يعنى صفوح و گذشتكننده و مكرم و مكرمة با ضم راء به معناى عمل و كار بزرگ منش انجام دادن و ارض مكرمة يعنى زمين با ارزش و پاك تمام شد حرف قاموس .
و مكارم
جمع مكرمه است يعنى اخلاق و اعمال شريفه و ارزشمندى كه كرم و بزرگوار و شرافت انسان را نشان ميدهد ده ( 10 ) چيز است
فان استطعت
اگر بتوانى آنها را بدست آورى خيلى بجا و سزاوار است . از اين جمله استفاده مىشود كه اين صفات و كمالات دهگانه براى همه كس ميسر نيست چون اينها از عنايات ربانى و الطاف و مواهب الهى است بافرادى كه داراى طينت و سرشت نيكو و پاكى باشند داده مىشود كه حضرت اين نكته را با جملات بعدى توضيح داده .
فانّها تكون في الرّجل . . .
يعنى اين صفات كماليه ممكن است در انسان باشد در عين حال در فرزندش نباشد و يا به عكس در فرزند باشد در پدر نباشد و ممكن است در عبد و برده و بنده باشد در انسانهاى آزاد نباشد . ممكن است در اينجا سؤالى مطرح شود و آن اينست كه اگر اين صفات مربوط به سرشت و خلقت انسان است و از توابع طينت و فطرت پاك است و از موهبتهاى ربانى است بنا بر اين غير اختيارى خواهد شد و خود انسان دخالتى در بود و نبود اين كمالات ندارد . خدا بهر كس كه داده و اگر نداده نداده است و در اين گونه موارد تكليف به تحصيل آنها و نكوهش بر نداشتن آنها معنا ندارد پس چگونه حضرت ترغيب به تحصيل آنها فرموده است ؟ پاسخ اين سؤال از دو جهت ممكن است داده شود : اول اينكه منظور از استطاعت سهولت و آسانى دستيابى به آنها است نه اصل قدرت و اختيار يعنى درست است كه سرشت خوب بايد باشد ولى طينت و سرشت خوب تمام علت نيست به اين معنا كه اگر كسى در اصل خلقت و سرشتش داراى طينت و سرشت خوب باشد سريعتر و آسانتر به اين صفات و كمالات ميرسد و اگر در اصل سرشت آن طور نباشد باز هم اگر بخواهد ميتواند اين كمالات را بدست بياورد ولى مشكلتر و دشوارتر نه اينكه اصلا نميتواند پس على هذا سرشت خوب زمينه را آمادهتر مىكند و بالاخره دستيابى به اين صفات مرهون فعاليت و
بحار الأنوار (ج67 و 68) (فارسى) — صفحة 377
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٣٧٧