كه اصرار و ادامه گناه هم باز گمان بمغفرت و بخشش خداوند داشته باشد و با ترك واجبات و اهمال در فرائض باز خيال كند كه خداوند پاداش اخروى به او خواهد اين چنين خيالى هم جهل و غرور و سفاهت ، است كه سر از مذهب طائفه ( مرجئه ) درمىآورد . چون ظن يعنى ترجيح دادن يكطرف از لحاظ علت و سبب ترجيح نه همين طور بىملاك و بدون علت و سببى فقط يك خيال و وهم كه اين حالت جز غرور و آرزوى باطل و جهل و سفاهت بيش نيست .
15 - كافى محمد بن يحيى از ابن عيسى از ابن بزيع از حضرت رضا عليه السّلام كه فرمود در حق خدا حسن ظن داشته باش كه خداوند متعال ميفرمايد :
انا عند حسن ظنّ عبدى المؤمن بى ان خيرا فخيرا و ان شرّا فشرّا
. من در كنار حسن ظن بنده خود هستم اگر گمان خوب نسبت به من داشته باشد و يا گمان بد داشته باشد اثر گمانش در اعمال او مشاهده خواهد . در اعمال نيك و خوبش و يا اعمال بدش .
بيان :
انا عند حسن ظنّ عبدى
. اين حديث از طرق اهل سنت هم نقل شده و خطّابى گفته معناى اين حديث اين است كه من ( خداوند ) در كنار گمان بنده خود هستم چه در اعمال نيكش و چه در اعمال بدش . چون كسى كه داراى حسن عمل باشد قطعا داراى حسن ظن به خدا است و كسى كه اعمال بد و زشت داشته باشد حتما به خدا گمان بد و سوء ظن دارد - و يا اينكه مقصود اين باشد كه رفتار من با بندهام تابع نحوه گمان او است كه حتى اگر هنگام ارتكاب عمل زشت هم نسبت به من حسن ظن داشته باشد و در اثر حسن ظن و اميدش طلب عفو و مغفرت نمايد من در كنار حسن ظن او هستم و از او عفو كرده و ميگذارم .
16 - كافى على بن ابراهيم . . . از سفيان بن عينيه گويد شنيدم كه حضرت صادق عليه السّلام ميفرمود : حسن ظن به خدا و انتظار لطف و كرم از او چنين است كه بجز او به كسى اميد نداشته باشى و از هيچ چيز بجز گناه و معصيت خود نترسى .
بيان : از اين حديث شريف اين نكته استفاده مىشود كه معناى حسن ظن به خدا و اميد داشتن بلطف و كرم او اين نيست كه انسان از انجام وظائف خوددارى نموده و به خيال لطف و بخشش خداوندى در ميدان گناه بتازد . بلكه به اين معنا است كه در عين حال كه وظائف و اعمال خود را مرتب و منظم انجام ميدهد اعتماد و پشتگرمى به عمل نداشته باشد و با همين عمل كرد اميد بلطف خداوندى داشته كه با فضل و كرم خويش اين اعمال را بپذيرد . و خوف و ترسش از قصور و كوتاهى در عمل و از گناه خود بترسد نه از خدا پس حسن ظن با خوف و حالت خشيت نه تنها منافات ندارد ، بلكه بايد حسن ظن و رجاء با
بحار الأنوار (ج67 و 68) (فارسى) — صفحة 376
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٣٧٦