از آن حيث كه جميل است و عبادت ، توجه و تذلّل و خوار ساختن خويش براى خداوند سبحان است از آن جهت كه جميل بالذات است . پس خداوند سبحان مقصود لنفسه است نه مقصود لغيره ، چنانكه خود مىفرمايد :
ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ .
« 1 » ( آدمى و پرى را نيافريدم ، مگر براى اينكه مرا پرستش كنند . )
پس هدف نهايى آفرينش جن و انس و وجود و كمال وجود ايشان همان عبادت خداى سبحان ، يعنى تنها توجه به او است . و خود توجه نيز واسطه بوده ، مقصود ذاتى نيست . پس خود خداى سبحان غايت و هدف وجود آنان است و از همين رو است كه در روايات ، عبادت را در اينجا به معرفت تفسير كردهاند . و خداى سبحان مىفرمايد :
وَ قَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ .
« 2 » ( و خداى تو حكم فرموده كه جز او هيچ كس را نپرستيد . )
و مىفرمايد :
هُوَ الْحَيُّ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ فَادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ .
« 3 » ( او خداى زندهء ابدى است . جز او هيچ خدايى نيست . پس تنها او را بخوانيد و به اخلاص بندگى كنيد . )
و همينطور حب نيز انجذاب و كشش به سوى جميل است از آن جهت كه جمال است و جمال مطلق نزد خداست . و خداى سبحان مىفرمايد :
قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي .
« 4 » ( بگو اى پيغمبر اگر خدا را دوست مىداريد مرا پيروى كنيد . )
و مىفرمايد :
وَ الَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ .
« 5 » ( آنها كه اهل ايمانند كمال محبت و دوستى را فقط به خدا مخصوص دارند . )
هامش
( 1 ) . ذاريات / 56
( 2 ) . اسراء / 23
( 3 ) . غافر / 65
( 4 ) . آل عمران / 31
( 5 ) . بقره / 165