مىتوان يافت ، طعم و بوى ضعيف تعصب و عدم تسامح . نخستين موج هجوم فرهنگى اروپا به هند ناكام و بىاثر ماند .
دوّمين حملهء اروپاييان به هند كاملا جنبهء بازرگانى داشت و از شمال پروتستاننشين اروپا صورت گرفت . در سال 1580 اسپانيا سرزمين پرتقال را تصرف كرد و بر سنگينى بار امپراتورى پرتقالى افزوده شد . جمعيت مخلوط ساكن مستعمرات پرتقال در هند وفادار ماندند . از شجاعت بىبهره نبودند اما به ميهنآباد و اجدادى خود دلبستگى داشتند و تمايل نداشتند تا با ورود به ماجراهاى ناشناخته هستى خود را به خطر اندازند . موفقيت سبب ثروتمند شدن پرتقالىها ساكن هند شده بود . شيوهء ثروتمند شدن در مشرقزمين با استفاده از نهاد بردهدارى ، آن هم به مقياس وسيع ، همراه بود .
اسپانيا سخت درگير مسائل و مشكلات اروپا و ينگه دنيا بود ، در نتيجه ادارهء امور مستملكات پرتقال به خود پرتقالىها واگذار شد . انحصار بازرگانى ادويه در اروپا ، حال در تسلط بازرگانان پرتقالى و اسپانيايى بود كه در شهرهاى ليسبون و انتورپ تجارتخانه و بارانداز داشتند . هلندىها كه در شورش عليه اسپانيولىها توفيق يافته بودند ، و انگليسىهايى كه با نابود ساختن ناوگان شكستناپذير اسپانيا اعتماد به نفس فوق العاده پيدا كرده بودند ، طبيعى بود كه نتوانند انحصار بازرگانى ادويه را تحمل كنند . چنين بود انگيزهء اوليهء سوداهاى بازرگانى در سدهء هفدهم كه تماسهاى اروپا با هند در آنها خلاصه مىشود .
هلندىها نخستين بار در سال 1595 ناوگان خود را به مشرق فرستادند .
هلندىها كه بازرگانى واقعبين بودند مستقيما به سراغ سرچشمهء بازرگانى ادويه در جزاير هند شرقى رفته و در باتاويا ( كه امروزه نام پيشين خود ، جاوه ، را باز يافته است ) مستقر شده و دست به كار شدند تا پرتقالىها را از آن ديار برانند . سپس دست به ايجاد يك رشته پايگاه زدند تا از طريق سيلان و كيپتون ( واقع در آفريقاى جنوبى امروزى ) با مركز خود در هلند مربوط شوند . شبكهء
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 82
مساهمون: روميلا تاپار
ص٨٢