سنگ نمك و ادويه . واردات هند اصولا كالاهاى تجملى بود مانند شراب ، اشياى نوظهور و فلزات مخصوصا شمش نقره . كمبود نقره در هند يكى از نگرانىهاى عمدهء سوداگران انگليس بود .
بازرگانى خارجى در اقتصاد كلى هند نقشى نداشت تنها بر اقتصاد چند ناحيهء معدود اثر مىگذاشت . رفاه اقتصادى در نواحى كه با بازرگانى خارجى سروكار داشتند از ديگر نواحى شبه قاره بيشتر بود . ايالت گجرات از تجارت نيل و ساحل مالابار از بازرگانى ادويه سود مىبرد كه تأثير چندانى بر معيشت روستاييان شبهقاره نداشت . همچنين سطح زندگانى بافندگان ساحل كورماندل با ديگر بافندگان تفاوت نداشت ، اندك امنيت شغلى بيشتر داشتند . منافع بازرگانى خارجى به جيب كسانى مىرفت كه بافندگان را اجير كرده بودند .
اگر در سطح زندگى كارگرانى كه دسترنج آنها صادر مىشد با كيفيت امرار معاش روستايى معمولى تفاوت محسوسى وجود نداشت - ترديد هم نمىتوان داشت - اين گونه توليدات صادراتى به نحوى محسوس در ازدياد ثروت كلى تأثير مىگذاشت . ارزش اضافى توليد شده چنان نبود كه سبب تعالى سطح زندگى همگان شود امّا به آن مقدار بود كه بردرآمدهاى عدهء معدودى ، كه بازرگانى خارجى را در انحصار داشتند ، بيفزايد . اين پرسش مطرح مىشود پس درآمد ملى چگونه هزينه مىشده است ؟ ترديدى نيست بخش عمدهء آن به نحوى از انحاء توسط دستگاه ادارى جمعآورى مىشد .
بخش عمده از توليد اضافى كشاورزى به عنوان مالياتهاى اراضى توسط دستگاه دولت ، خواه مركزى و خواه ايالتى جذب مىشد . بقيهء آن سهم زميندار محلى بود . سهم ناچيزى هم براى هزينههاى همگانى روستا منظور مىشد .
براى روستايى و كسى كه روى زمين كار مىكرد تنها بخور و نميرى باقى مىماند . هيچگونه ذخيرهاى براى روز مبادا ، مثلا پيشآمد قطحى ، نداشتند .
ارزش اضافى حاصل از توليدات صنعتى نيز از طريق مالياتهاى بندرى و
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 53
مساهمون: روميلا تاپار
ص٥٣