دستگاهى كه ماليات و عوارض وصول مىكرد . زمين زير كشت ثبت شده بود .
ارزش محصولى كه به دست مىآمد برآورد مىشد و سهم دولت معلوم بود .
عوارض مالياتى را مأمور دولتى كه « عامل » خوانده مىشد و يا نمايندهء منصبدار و يا كسى كه زمين به او واگذار شده بود ، جكردار ، و يا كدخداى محل جمع مىكرد . نماينده دولت هر كس مىخواهد باشد جمعآورى ماليات منجر مىشد به چانه زدن مفصل ميان فرد روستايى كه داد از فقر مىزد و نمايندهء دولت كه از نيازهاى دولت داستان مىگفت . در اوقات ناامنى روستائيان از پشت حصارهاى گلى و پرچين چوبى روستا حتّى با مأمور وصول به زدوخورد مىپرداختند . خصوصيت بارز دورهء مغولان منصفانه و دقيقتر بودن برآوردهاى مالياتى نسبت به ادوار گذشته بود . امرى كه مديون وزير ماليه با كفايت اكبر يعنى تودارمال هندى تبار بود . جمعآورى مالياتها نسبت به گذشته منظمتر و بادقت بيشتر انجام مىگرفت . البته نمىتوان هم ادعا كرد كه هيچ گونه بىعدالتى يا سوء استفاده در كار نبود . اين گونه امور اصولا نسبىاند و آنچه بر احساسات و عواطف روستائيان اثر مىگذاشت اين نسبى بودن فشارى بود كه تحمّل مىكردند . روى هم رفته آنچه وصول مىشد در حدود يك سوم از برداشت زراعى بود . هر چند رقم بالايى بود اما در مقام مقايسه با آنچه در دكن وصول مىشد ، يا قبلا دريافت مىشد منصفانهتر بود .
پيگيرى در اعمال حاكميت دولت فرصت ايجاد كرد تا نظام جديد كسب ماليات و عوارض ريشه بدواند تا آن جايى كه حتّى تا دويست سال بعد افسانهء بندوبستهاى تودارمال محل در مناطق روستايى هند بر سر زبانها بود .
نظام قضايى مفصل ، آن چنان كه بعدها انگليسىها معمول داشتند ، وجود نداشت . « قاضى » هايى كه دولت منصوب مىداشت با اجراى قوانين مجازات اسلامى در شهرها به موارد جنحه و جنايات برخورد مىكردند . امّا هر جمعيتى نيز قوانين خود را داشت كه نمايندگان خود آن جامعه يا فرقه بدان مىرسيدند . مسلمانان قاضى داشتند و هندوان معمولا به پانديتها و يا كاست
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 49
مساهمون: روميلا تاپار
ص٤٩