است . از جمله ديگر دلايلى كه مىآورد اين بود كه انتزاع كشمير از هند و واگذارى آن به پاكستان موجب سردتر شدن عواطف قومى هندىها شده و به نابودى كامل اقليت بزرگ مسلمانان كه در هند مانده بودند منجر خواهد شد .
تنها مىتوان ملاحظه كرد نهرو مواضع خود را با پايدارى استوار و هزينه سنگين حفظ كرده است . كسى نمىداند اگر كشمير استقلال مىيافت و يا حتى به پاكستان منضم مىشد وضعى نامطلوبتر از آنچه كه امروز هست بوجود مىآمد . نمىدانيم سرانجام اين بيمارى مزمن كه به جان روابط هندوستان و پاكستان افتاده است چه فاجعهاى و با كدام ابعاد به بار خواهد آورد .
در صحنه سياست جهانى روش نهرو جنبش معروف به عدم تعهد و نزديكى با كشورهايى است كه نمىخواهند درگير رقابتهاى كشورهاى ابرقدرت شوند . اين جنبش را واهمه از جنگ اتمى بوجود آورد . نهرو مىانديشيد هرچه تعداد كشورهاى غير متعهد زيادتر باشد ابرقدرتها در اقدام به جنگ [ اتمى ] احتياط و دورانديشى بيشتر به كار خواهند برد . دو تحول بنيان اين سياست را متزلزل ساخته است . اختراع و توليد بمب هيدروژنى اندكاندك اين واقعيت را مسلم ساخت كه جنگ اتمى در شرايط فعلى غير معقول و ناممكن است . چين نيز بر بندبازى نهرو در حفظ تعادل ميان دو ابر قدرت اثر گذاشته بود . اينك مىرسيم به روابط نهرو با كشورهاى آسيايى . مدتى در انديشه نوعى اتحاديه كشورهاى آسيايى بود . اما اين انديشه ، مبهمتر و ضعيفتر از آن بود كه عملى شود و طرفدار پيدا كند . اما ترديدى نيست داعيه رهبرى اخلاقى آسيا را در سر مىپروراند . البته به استثناى چين كه نهرو سعى داشت روابط نيكو با آن كشور داشته باشد .
پانچا شيلا يا پنج اصل همزيستى مسالمتآميز كه مورد موافقت چين و هند در سال 1954 قرار گرفت نتوانست لرزهء حاصل از فرار دالائى لاما به هندوستان را تحمل نمايد . اما نبايد پنداشت تنها فرار دالائى لاما به هندوستان بود كه موجبات شكرآب شدن روابط چين و هند گرديد . علت قطع رابطه را
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 354
مساهمون: روميلا تاپار
ص٣٥٤