غربى آماده شده است كه برّاق و نو مىنمايد ، اما سيستم احزابى كه باعث روغنكارى اعضاء ، جوارح ماشين مىشود وجود ندارد . در زمينه آموزش و پرورش عاليه به تحقيق موفقيتهاى عمده به دست آمده است . اما چون پاى آموزش ابتدايى به ميان مىآيد آشكارا عقبماندگى به چشم مىخورد .
صنايع به مقدار وسيع و قابل ملاحظه گسترش يافته است ، اما نه به آن اندازه كه براى بالا بردن سطح زندگى تمام كشور كفايت نمايد . طبقه متوسط به شدت رشد كرده و بزرگ شده اما در ميان اين طبقه و روستاييان هنوز مسئله مفاهيم معارض با يكديگر « ما » و « آنان » حل نشده است . در زمينه سكولاريسم پيشرفتهايى با مجموعهء قوانين هندوى به دست آمده است ، اما نشانههاى آشكار از واكنش سنتگرايان ديده مىشود . هرگاه روابط با پاكستان دچار تنش مىشود نمىتوان جلوى هندوان را گرفت تا متعرض مسلمانان نشوند . در مورد جلوگيرى از ازدياد جمعيت هيچ پيشرفتى حاصل نشده است . اما بايد در نظر گرفت كه در هيچ كجاى زمين ، دراين راستا ، پيشرفتى به چشم نمىخورد .
بر اين نوشته كه نظر مىافكنيم ملاحظه مىشود بزرگترين كاميابى نهرو در زمينه قوانين اجتماعى بوده است . دليل آن هم روشن است . بيش از هر چيز وقت و نيرو در اين راستا مصرف كرد و همين است كه در آينده اثر و نفوذ عمده خواهد داشت . ناكامى عمده او اين بوده كه نتوانسته است سوسيال دموكراسى تربيت شدهاى را در بالاى خط فقر بوجود آورد . در عوض هندى را ساخته است كه صاحب تمام مظاهر سطحى دولتى امروزى و متجدد است .
صنايع جديد طبقه متوسط نوينى را بوجود آورده است . توسعه و ثروتمند شدن اين طبقه متوسط بخش عمده از درآمد ملى اضافه توليد حاصل شده از برنامههاى پنج ساله را به خود اختصاص داده است . طرف ديگر اين سكه اين واقعيت است كه در زندگى هشتاد درصد از جمعيت هند تغيير فاحشى نسبت به گذشته پديد نيامده است .
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 356
مساهمون: روميلا تاپار
ص٣٥٦