خوشرفتارى در زندان ، موقتا آزاد شدهاند . حال آنكه كمونيستها يا دولتهاى شرقى همانند افرادى بودند كه براى نخستين بار كار خلاف انجام مىدهند . سعى داشت تا هلندىها اندونزى را تخليه كنند و فرانسويان از هندو چين بيرون رانده شوند . در واقعه حملهء فرانسه ، انگليس و اسرائيل به مصر و كانال سوئز به مراتب نسبت به انگليسها خشنتر بود تا به شوروىها كه قيام مردم مجارستان را سركوب كرده بودند . سرانجام نيز طفره رفتن پرتقالىها از بازگرداندن پايگاهى كه در شبه قاره اشغال كرده بودند كاسهء صبر او را لبريز كرد . چنين بود كه بر اين مرحله از سياست خارجى هند نقطه پايانى گذاشت .
هندوستان طرفدار نظم بين المللى بوده نقش فعالى در اقدامات شوراى امنيت بر عهده گرفته و با تشخيص و احترام در موارد مختلف ، از جمله در كنگو ، اقدام كرده است . در سطح بالاى سياست نهرو سه دل مشغولى عمده داشت :
پاكستان ، روابط با كشورهاى قدرتمند و بزرگ و موقعيت هند در قارهء آسيا .
روابط با پاكستان در آغاز بىنهايت پيچيده و دشوار بود . دعوا بر سر نحوهء تقسيم منابع دولت ، موضوع جبران خسارت پناهندگان ، تدارك آب و تقسيم آب آبراههها و البته مسئله كشمير . زير پايه تمام اينها تلخى و دلآزردگى شديد است كه حاصل قتل عامها و انبوه مهاجرتهاى گسترده بود . پرداخت و تحويل دارايىها سهم پاكستان را گاندى ، در همان روزهايى كه به قتل رسيد ، فيصله داده بود . اختلاف بر سر دارايىهاى مهاجران سالهاى سال ادامه يافت ، اما حال تصفيه شده و يا لااقل مىتوان گفت كه پرونده مربوطه مختومه اعلام شده است . موضوع آب آبراههها از اينجا ناشى شد :
نقشههايى كه براى تأمين آب مورد نياز ناحيهء پنجاب ، سالها قبل از استقلال ، معصومانه اجرا شده بود ، موضوع تقسيم شبه قاره به دو كشور را در نظر نگرفته بود . سرچشمه اكثريت قريب به اتفاق آبهايى كه كانالهاى پاكستان را مملو مىسازد در هند است . اين آبها براى پاكستان اهميت حياتى دارد ، قطع جريان آنها از سوى هند هر لحظه مىتواند شعلهء جنگ ميان هند و پاكستان را
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 352
مساهمون: روميلا تاپار
ص٣٥٢