اين مرد لاغر اندام ، عينكى و فروتن ، كه ظاهرا عكس واژگونه مرد عمل بود ، رسالت داشت در اعماق ذهن و روحيهء تودههاى هند انگيزه ايجاد كند .
سياستمدار كار كشته و با تجربهاى چون تيلاك را از صحنه بيرون كند . نهضت ملى هند را به مدت بيست و هشت سال رهبرى نمايد . در چند سال نخست بازگشت او به هند تجربه نوينى در انتظار او بود . فقر وحشتناك تودهها ، خواه نيلكاران مزارع بيهار و يا موطن خود او گجرات ، روح را مشتعل مىساخت .
مىدانست به عنوان رهبر تودهها بايد با كسانى كه مىخواهد آنان را هدايت كند ، شخصيت و هويت واحد پيدا كند . انگيزههاى عاطفى و سياسى او را بر آن داشت كه در سال 1921 لباسهاى جلف اروپايى خود را به دور افكند . نه با اين نيت كه رداى زعفرانى رنگ رهبانان هندى را بر تن كند بلكه با اين قصد كه با لنگ كرباس دستباف روستاييان هندى ستر عورت نمايد . اين حركت گاندى بود كه سرانجام بر دل مردم هند نشست و عظمت روح او را در چشم مردم مجسم ساخت .
رمز توفيق گاندى معجونى بود از انديشههاى ابتكارى ، شامهاى بسيار قوى براى چارهجويى و بصيرتى خارق العاده براى درك ذهن و انديشه تودهها و روستاييان . خود را هندو مىدانست اما اصلا سنتگرا نبود . انديشهاى در ذهن او برق مىزد ، آن را مىپروراند ، و اندك اندك از آن دستگاهى مىآفريد كه از يك سو اخلاقى و معنوى بود و از سوى ديگر عملى و سياسى . به اين باور رسيد كه هسته انديشههايش قضيهاى اخلاقى اما فراگير و همه جانبه است . هم مىتوانست به درد كار هيتلر و استالين بخورد و هم مورد استفاده هندوها قرار گيرد . پاى بند حقوق و عزت نفس انسان بود . پايبندى كه نه تنها او را به رويارويى با انگليسىها و افريقاى جنوبىها واداشت بلكه با تمايزهاى كاستى هندوها و طرز برخورد آنان با نجسها درگير كرد . چون پىبرد چهارمين كاست هندوان يعنى سودراها [ نجسها ] حق بستن كمربند مقدس [ - كستى كه ايرانيان باستان مىبستند و هنوز بستن آن در ميان زرتشتيان
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 272
مساهمون: روميلا تاپار
ص٢٧٢