بود . در مدرس حزب عدالت اكثريت مطلق به دست آورد ، و توانست مقررات معقولى ، از جمله دربارهء موقوفات معبدها ، وضع كند . در پنجاب ائتلاف كشاورزى هندوان - مسلمانان و سيكها توانست برنامه وسيعى براى توسعه آموزش و پرورش اجرا كرده و مقرراتى وضع كند كه از بهرهكشى اقتصادى روستاييان جلوگيرى شود . پيشواى اين ائتلاف فضلى - حسين عملا غير قابل تعويض بود . اگر با قانون نامتجانس موجود اين كارها را مىشد انجام داد در آينده چه كارهايى كه نمىشد به ثمر رساند ؟
پيشوايان كنگره مدعى بودند اصلاحات تو خالى است و قدرت وزرا نوعى فريب ، اما آنچه ديده مىشد و عيان بود خلاف اين را نشان مىداد .
بسيارى از اعضاء كنگره نخست با تعجب ، و آنگاه با توجه و علاقه ، به اقدامات اين شوراهاى نوينى كه آنها را تحريم كرده بودند نگاه مىكردند . ورود به شوراها و قبول مسئوليت دولتى به صورت موضوع اصلى بحث روز درآمد . خروج موقتى گاندى از صحنه واكنشى را كه هم اكنون آغاز شده بوده تشديد كرد . كنگره با رهبرى سى . آر . داس « 1 » اهل بنگال و موتيلال نهرو « 2 » در سال 1935 تصميم گرفت در انتخابات آينده شركت كند ، و با اين هدف حزب سواراج « 3 » را تشكيل داد . درست است قصد اين بود كه با غير ممكن ساختن تشكيل دولتى مورد قبول مردم ، از درون حاكميت ، جلوى اصلاحات گرفته شود ، اما نفس اين تصميم تلويحاً پذيرفتن اين واقعيت بود كه جلوگيرى از اصلاحات از بيرون حاكميت شدنى نيست . در انتخابات سال 1936 توانستند حكومت دو ايالت از نه ايالت را به دست گيرند ، و بزرگترين حزب در شورا شدند . توانستند پارهاى گامهاى منفى بردارند اما ديدن اين كه عدهاى از وزيران ايالات وظايف محوله را انجام مىدهند سبب رشك قلبى بعضى از
هامش
( 1 ) .C . R . Das( 2 ) .Motilal Nehru( 3 ) .Sawaraj Party