بيخ و بن ابتكارى داشت . انديشههايش را نه تنها به صورت جريانى پيوسته از مقالهها ، سخنرانىها و اعلاميهها بلكه ، از همه مهمتر ، با سرمشق قرار دادن خودش به نظر همگان مىرساند . گاندى فقط لنگى بر كمر داشت ، با چرخ ريسندگى كار مىكرد ، در آن روزهايى كه روزه سكوت مىگرفت يادداشت مىنوشت ، يا غرق در بحر تفكر و يا ناتوان ، همه را از روزه گرفتن دراز مدت خسته مىنمود . اينها همه وسايلى بود تا پيام خود را به جمعيتى كه عمدتا خواندن و نوشتن بلد نبودند ، برساند . اينها شيوههاى روحانيون و برهمنها نبود ، اما براى مردم كوچه و بازار جالب و جذاب بود . حال به يكى ديگر از جنبههاى نبوغ گاندى پى مىبريم و آن توانايىهاى شگفتانگيز او در روانشناسى اجتماعى بود . نه تنها توانايى داشت خودش را برجسته و مطرح سازد بلكه قدرت شگفتانگيزى داشت تا با درايتى خطاناپذير موضوع مورد مناقشه را برجسته و چشمگير كند . آنگاه كه ديگران براى مبارزه با قوانين رولات خواستار اجتماع و راهپيمايى شدند ، گاندى خواستار هارتل يا اعتصاب مذهبى شد . چون درصدد مبارزه جدى و واقعى با دولت امپراطورى انگليس برآمد عليه استبداد و خودكامگى اعلام قيام نكرد ، خواستار مبارزه با دستگاهى اهريمنى شد كه هر فرد با وجدانى خود را موظف به شركت در مبارزه با آن بداند . آنگاه كه ديگران به علامت اعتراض جلسهء شورا را ترك كردند ، گاندى نزديك به يكصد كيلومتر پياده راه رفت و خود را به دريا رساند تا بر خلاف قانون ، نمك استخراج كند . در تمام آنچه مىكرد نه تنها مىكوشيد تا موضوع مورد اختلاف را بهگونهاى روشن و شفاف در ذهن مخاطبان خود مجسم نمايد بلكه سعى داشت مردم حس كنند و يقين نمايند از نظر معنوى تواناتر و قوىتر از دشمنان خود ، كه از نظر دنيوى و جسمانى زوردارتر مىنمودند ، هستند . بار سنگين برترى اخلاقى و مادى غرب ، كه در ساليان دراز سلطنت ويكتوريا با چنان فشارى بر دوش هنديان تحميل شده بود ، سرانجام نه تنها برداشته شد بلكه بر دوش خود غربىها گذاشته شد .
شاهكار گاندى به عنوان سياستمدار ايجاد اتحاد ميان انبوهى از مردمان
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 275
مساهمون: روميلا تاپار
ص٢٧٥