ادارى مبارزه كرد ، به مسئله كشاورزى و مالكيت ارضى دقيقا رسيدگى نمود ، از برآورد ماليات روستاييان كاست و بر مدت پرداخت اقساط كشاورزان اندكى افزود ، در پوسا مؤسسه و مركزى براى پژوهشهاى كشاورزى بنياد گذارد ، در انجام برنامههاى عمرانى كوشيد ، شش هزار ميل راهآهن ، علاوه بر بيست و هفت هزار ميل راهآهن موجود ، ساخت ، نزديك به دو ميليون هكتار بر اراضى زير پوشش شبكه آبيارى افزود ، در زمينه فرهنگ هم همينگونه كوشا بود ، در كلكته بناى يادبود ويكتوريا را برپا ساخت ، كتابخانهء عظيمى احداث كرد ، و از همه مهمتر ادارهء باستانشناسى را بنياد گذاشت تا از ميراث فرهنگى موجود و باستانى محافظت شود و كشفيات نوين صورت گيرد .
تا اين جا ، هند هيجانزده را همراه خود داشت . اوج حكومت او تشكيل دربار دهلى در سال 1903 به مناسبت تاجگذارى ادوارد هفتم بود كه خود بر آن رياست كرد ، اما از آن به بعد جدال و ستيزه آغاز شد . نخوت و تصورات واهى سبب شد گرزن يك دوره ديگر نايب السلطنه بودن هند را بپذيرد . تمام اين دوره صرف نزاع با لرد كيچنر ، « 1 » فرمانده كل نيروهاى مسلح ، دربارهء تسلط ادارى بر ارتش شد . همان هيئت دولت ضعيفى كه گرزن را دوباره منصوب كرده بود و اجازه داده بود به لهاسا لشكركشى كند ، گرزن و كيچنر را آشتى داد .
اين مصالحه براى گرزن شكست به حساب مىآمد ، و سبب شد با تلخى و دلتنگى روحى بازنشسته شود . اما اين ستيزههاى او در هند بود كه در آينده هندوستان موثر واقع شد . پس از مطالعه و بررسى وضع تعليمات عاليه در هند قانون دانشگاهها را در سال 1904 به تصويب رساند . بنابراين قانون هيئت استادان صاحب تحصيلات عاليه در كلكته به وجود آمد . شيوه اقامت دائم استادان پياده شد . در اين قانون سعى شده بود تسلط استوارتر بر انبوه بىشمار مؤسسات تعليمات عاليه ، كه در اثناى انفجار آموزشى پيدا شده بودند ، اعمال شود . با افزودن بر تعداد كسانى كه از سوى دولت نامزد
هامش
( 1 ) .Kitchner