14 كنگره ، گرزن و اصلاحات
طبيعى بود پيشنهاد قانون ايلبرت حاصل شرايط و اوضاع چند سال گذشته باشد . آنچه هيچكس انتظار آن را نداشت انفجارى بود كه ، از پيشنهاد اين قانون ، در درون هر دو طرف دعوا رخ داد . اين عدم انتظار به اين سبب بود كه طبقهء متوسط چنان به تدريج ولى گسترده و پيوسته رشد و نمو كرده بود كه شاهدان و مديران جريانات اجتماعى متوجه آن نشده بودند . در بيست و پنج سال گذشته رشد اين طبقهء متوسط ، چون روپوش نازكى ، سرتاسر شبه قاره هند را دربرگرفته بود . همانگونه كه چند سال بعد لرد دوفرين متذكر شد از نظر تعداد و آمار اين طبقه هنوز اقليتى ناچيز و اندك بود . اما اين اقليت اندك ، زبان ، انديشهها ، طرز برخورد و آرمانهاى مشترك داشت . ذهن و سخن مشترك ، اين اقليت را از تمام ديگر اقليتهايى كه در طول تاريخ هند پيدا شده بود ، جدا مىساخت . اين اقليت توانايى يافته بود تا بيانگر ديدگاهى باشد كه تمام هندوستان را شامل مىشد . آقاى لرد دوفرين فراموش كرده بود هميشه اين اقليتها هستند كه ، به شرط تحرك داشتن و فعال بودن ، سبب تغييرات عمده در تاريخ ملتها مىشوند .
ملات پيوستگى و وفاق اين طبقه معجونى از دلگرمى و رنجش بود .
موجبات دلگرمى بعضا نتيجه گامهاى اصلاحطلبانه انگليسيان بود ؛ مانند