« دروزيو » « 1 » بود كه زندگى شهاب مانند او ، پس از دست دادن كرسى استادى كالج هندى پيش از موقع ، به انتها رسيد . راه حل طرد و رد كردن بدون ترديد هر چه سنتى و متعلق به گذشته همراه بود با راهحل پذيرفتن بدون چون و چراى هر چه نوين و غربى بود . گروه ديگرى از انديشمندان اهل كلكته كه تحت تأثير القائات كشيش اصلاحطلب اسكاتلندى الكساندر دوف « 2 » گرويدن بىچون و چرا به مسيحيت را نتيجه قطعى پذيرش تمدن غربى مىپنداشتند .
براى مدت كوتاهى گروهى از گروندگان عالى مقام هندى به دين مسيحيت از پيشوايان جماعت هنديان مسيحى شده شمال هندوستان شدند . يكى از آنان ، ميكائيل سودهان داتا « 3 » از بزرگان ادبيات نوين بنگال شد . اين نهضتها از سال 1840 به بعد دچار مرگ تدريجى شدند . اما لازم است در اين جا متذكر نقش مبلغان مسيحى خواه كاتوليك و يا پرتستان در تغييرات و تحولات هندوستان سدهء نوزدهم شويم . مبلغان تكتك سدهء هيجدهم در سال 1792 ويليام كارى باتيست را به دنبال خود آوردند كه در شهر كوچك سرماپور - متعلق به دانمارك - ساكن شد و برنامهء وسيع و گسترده ترجمهء انجيل به زبانهاى گوناگون هندى را پايهگذارى كرد . از سال 1813 كه مبلغان مسيحى رسما اجازه ورود به هند يافتند ، آب باريك مبلغان مسيحى تكتك عازم هندوستان تبديل شد به رودخانه گستردهاى در اواسط سدهء نوزدهم .
امريكايىها و آلمانىها به پروتستانهاى انگليسى پيوستند . فرقه كاتوليك به خصوص در جنوب فعاليت شديدى را از نو آغاز كرد . فعاليت انجيلى و كشيشى آنان در قالب آموزش و پرورش انجام مىگرفت و منجر به تأسيس شبكهاى از مدارس عالى و مؤسسات خيريه مخصوصا بيمارستانها شد .
پيش از اين ديديم تبليغات مسيحيت كه نسبت به دين و سنت هنديان فاقد
هامش
( 1 ) .Dorozio( 2 ) .Alexander Duff( 3 ) .Michael Sudhan Data