مطرح ساخته بود انتخاب « اين » يا « آن » بود . انتخابى كه جامعهء هندوان در برخورد با آن ماهر و چيرهدست بود . نفوذ تمدن غرب در بنگال با تثبيت و گسترش فرمانروايى انگليسيان در زمان وارن هستينگز و بعد از آن آغاز شد .
هر چند افراد معدودى چون هستينگز و وارن جونز به مطالعهء ميراث فرهنگى هند علاقه نشان دادند اما يادگرفتن زبان انگليسى ، به قصد طى كردن مدارج ترقى در ادارات دولتى ، رواج يافت . اما ذهن تند و هوشمند بنگاليان ، زودتر از آنچه تصور مىشد ، جذب انديشههاى مضمر در زبان انگليسى را ، آغاز كرد . در سال 1816 كالج هند بنياد گذاشته شد كه در آن زبان انگليسى تدريس مىشد و ادبيات انگليسى مورد مطالعه قرار مىگرفت . اين واقعيت كه پيشواى سنتگرايان كلكته از مؤسسان كالج مزبور بود نتيجه انگيزه بالا و اقدام مزبور بود .
اين انديشههاى نوين و افقهاى جديد پرسشهايى را در ميان همگان مطرح ساخت . دليل كاميابىهاى حيرتانگيز اين انگليسىهاى خدانشناس چه بود ؟ اگر طرز تلقى انديشههاى غربى بر آيين جارى هندوان تعميم مىيافت ، آيا وضع خودبهخود اصلاح مىشد ؟ اگر نيروى جسمانى و فيزيكى نمىتوانست زخم دردناك تسلط بيگانه را درمان كند شايد راه علاج اين بود كه انديشهها و افكار آنان را عاريت گرفت تا بر ضد خود آنان به كار رود ؟
شايد مىبايست « محق بودن » جاى « اسلحه و توپ » و « نطق و خطابه » جاى « شليك تفنگ » را بگيرد ؟
آنچه بر شدت اين تنش مىافزود لحن تلخ عيبجويىهاى اروپاييان بود .
انتقاد و بهانهجويى اهل انجيل از بتپرستى را مىشد تحمل كرد ، اما مبارزهء آنان عليه سوتى كردن زنان بيوه و قتل نوزادان بىگناه ناراحتى حاصل از بيدار شدن وجدان را موجب مىشد . تاكيد شديد و غليظ بر خردگردايى به هنگام ايرادگيرى و مسخره كردن خرافات مايه شرمندگى بود زيرا تماميت فلسفه هندويى براساس مفهوم خردگرايى بنا شده است . سخن راندن از حقوق
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 219
مساهمون: روميلا تاپار
ص٢١٩