رغم آنكه از چهار ماه پيش ناآرامىهايى در ميان نيروهاى مسلح ديده مىشد حكومت كاملا غافلگير شده بود . حكومتى كه به علّت حوادث گوناگون ، از جمله جنگهاى كريمه ، از قدرتش كاسته شده بود . تا مدتى كارى از دست مأمورين و حكومتيان برنمىآمد . با رسيدن نيروى كمكى معلوم شد كدام طرف پيش خواهد برد . حقيقتى كه از همان آغاز بر همه ، جز آنان كه درگير بودند ، آشكار بود . مهمترين رويدادها محاصرهء دهلى و تصرف مجدد آن در پايان ماه سپتامبر و عمليات اطراف كاناپور و لكنو و محاصرهء مشهور آن نقاط و جنگهاى مركز هند در سال 1858 با تانتيا توپى « 1 » و شاهزاده خانم جهانسى « 2 » بود . عوامل عمده در كاميابىهاى دفاعى اوليهء انگليسيان وفادارى پنجابىها ، دشمنى سيكها با مسلمانان ، بىاعتمادى به رژيم از نو احيا شدهء مغولان در دهلى ، بىطرفى و عدم فعاليت دكن و جنوب هندوستان بود . هر دو طرف با قساوت و خشونت جنگيدند . مجازاتها وحشتناك بود . دليل اين امر را بايد در اين واقعيت جست كه تنشها در هر دو طرف به درجهء افراط رسيده بود .
سربازان هندى از يك سو به علّت احساس وفادارى و از سوى ديگر به سبب احساس بسيار قوى كه نسبت به كاست و دين خود داشتند و آنچه زندگى آنان را معنىدار مىكرد ، دچار تفرقه شده بودند . در آن لحظه در عين آن كه شورش معناى مرگ احتمالى را مىداد اطاعت نيز براى او مزهء تلخ خفت و ذليل بودن را ارمغان مىآورد . شدّت تضاد درونى سربازان به صورت زيادهروى در خشونت و قساوت بروز مىكرد . در طرف انگليسىها كمى نفرت به شدّت محسوس بود . هر انگليسى ناگهان خود و خانوادهء خود را با نابودى روبرو مىديد . دنياى مطبوع و آسان اقتدار آنها ناگهان فروپاشيده بود . مورد اطمينانترين زيردستان آنان ناگهان سر به انقلاب و شورش برداشته بودند .
ديگر نمىتوانستند ميان دوست و دشمن تفاوت بگذارند . اعتماد به نفس
هامش
( 1 ) .Tantia Topi( 2 ) .Rani of Jhansi