نابسامانى بود . ماراتاها دچار تفرقه ، نظامدكن دچار فساد و راجپوتها دچار نابسامانى شده بودند . شكست تيپو بر لسلى تأثير شديد گذاشت . اكنون جدّىترين و سختترين دشمنان كمپانى نابود شده بود . لازم بود پيش از آن كه نيروهاى مخالف و مقاوم از نو منسجم شوند ، تا آن جا كه ممكن است ، پيش رفت . گروهى از مأمورين قابل و شيردل را به دور خود گرد آورد تا بعدها آنچه را كه آغاز كرده بود به پايان برسانند . اين گروه به عنوان مسئولين تشكيلات هند نوين انگليسى از وسعت و عظمت كاميابىهاى خود دچار حيرت و شگفتى شدند . در خود جزيرهء انگليس دولت ، كه هنوز سرگرم نيروى فزايندهء ناپلئون بود ، دست ولسلى را ، تا آن هنگام كه موفق بود ، بازگذارد . فقط مديران كمپانى بودند كه راجع به هزينهء هنگفت اقدامات او دغدغه داشتند و از تكبّر و نخوت عامل نمايندهء خويش دلخور بودند .
ولسلى سرگرم تصرف سرزمينهاى دولتهاى ذليل محلّى مجاور شد . به بهانهء كشف مكاتبه و مراوده با تيپو باريكهء ساحلى از كيستنا « 1 » تا دماغهء كومورين « 2 » را ، كه مدرس در آن جا واقع بود ، تصرف كرد . نوّاب محل را كه پنجاه سال بود با انگليسيان دوستى كرده بود و از متّحدان شمرده مىشد ، بازنشسته كرد . به عنوان پاداش برايش مقررى معلوم داشت . كارى كرد كه نوّاب اوده حاضر به استعفا شد . چون از استعفا منصرف شد نيمى از سرزمين او را ، به عنوان مجازات ، مصادره كرد . دولت محلى مغولى گجرات را ، كه بقايش تا آن زمان از نظر بازرگانى مفيد بود ، ملغى و به مستملكات انگليسيان ضميمه شد .
آنگاه درصدد برآمد از رقابتها و چشم هم چشمىهاى بقيهء دولتهاى هندى بيشترين سود را ببرد . براى رسيدن به اين هدف از تمهيد و وسيلهء قراردادهاى تحت الحمايگى استفاده كرد . استقلال دولتى را كه در معرض خطر قرار مىگرفت تضمين مىكرد با اين شرط كه اداره كنندهء روابط آن
هامش
( 1 ) .Kestina( 2 ) .Cap Comorin