درخواستهاى وليعهد انگليس ، كه از او تقاضاى جانبدارى مىكرد ، جواب رد مىداد . نخستين اقدام كرنواليس تجديد اقتدار حكومت و پاكسازى ادارى بود . نحوهء حكمرانى سلف خود مكفرسون را « بدترين سيستم پارتىبازى » مىخواند . تمام اعضاى شوراى درآمدها را معلق ساخت و جمع كثيرى از كارمندان آن را به انگلستان بازگرداند . آنگاه دستگاه ادارى را از نو سامان داد .
تا آن زمان هر يك از عمال كمپانى مىتوانست در آن واحد پستى بازرگانى ، سياسى و ادارى داشته باشد . قوانين حاكم بر ممنوعيت بازرگانى فردى و خصوصى را پياده كرد ، و به جاى آن كمپانى را مجبور ساخت تا حقوقهاى كافى و زياد به كارمندان خود دهد . كمپانى هنوز دستگاهى بازرگانى بود كه علاوه بر تجارت ، دولت را نيز اداره مىكرد . طبيعى بود بسيارى از كارمندان آن مىپنداشتند مهمترين وظيفهء آنان جمعآورى ثروت بوده و مسئوليت اجتماعى از جمله وظايف ثانوى ، امّا مطلوب آنان ، محسوب مىشد . خدمات دولتى را به شعبههاى سياسى و بازرگانى تقسيم كرد . كارمند مىتوانست يا اين و يا آن پست را انتخاب كند . از آن به بعد هر انگليسى مأمور به هند يا مىبايست بازرگان باشد و يا مأمور ادارى ، امّا نمىتوانست در آن واحد هر دو پست را داشته باشد . به عنوان بازرگان مىتوانست به هر گونه داد و ستد بپردازد ، امّا به عنوان مأمور دولت ناچار به اكتفا به حقوق و مزاياى ادارى كافى و قابل ملاحظه بود . اين آغاز دستگاه ادارى ، بدان معنا كه در سدهء نوزدهم از اين اصطلاح استنباط مىشد ، بود و نقطهء پايانى بود بر فعّاليت بازرگانى كمپانى . در اين زمان ديگر حكومت كردن اهميت بيشترى يافته بود تا بازرگانى .
گام بزرگ بعدى كه كرنواليس برداشت اروپايى كردن ادارات دولتى بود .
پيش از آن براى اغلب منصبهاى قضائى و مالى ، تا مقام نايب نواب ، از هنديان استفاده مىشد . كرنواليس نسبت به كمبودهاى هنديان حساسيت داشت . گزارش كرده بود « اعتقاد راسخ دارم تمام بوميان هندى فاسد هستند » ، و همين اعتقاد را دربارهء هم وطنان خود كه در هند بودند داشت . با اين تفاوت
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 126
مساهمون: روميلا تاپار
ص١٢٦