فشار تازيانه و چكمهء زميندار قرار داشت . امّا همانند زميندار حقوق موروثى سنتى نيز داشت و كمتر مىشد بىزمين بماند .
دشوارى كمپانى اين بود كه تا چه اندازه مىتوان روستاييان را دوشيد و از آنها ماليات گرفت بى آن كه خطرى پيش آيد . اين نكته رازى بود كه زمينداران پنهان مىداشتند ، زيرا با سهم آنان از ماليات وصولى از روستاييان مربوط مىشد . در آغاز خواستهء كمپانى به اضافهء تجاوز طمعكارانهء زمينداران به اقتصاد محل سبب شد در دريافت ماليات افراط و اجحاف شود . با قحطى بزرگ سالهاى 70 - 1769 ، كه كمپانى درصدد وصول ماليات معمول برآمد ، شدّت فشارى كه بر روستاييان مىآمد آشكار شد . ثروت و رفاه افسانهاى نواحى روستايى بنگال به فقر و تنگدستى همه جانبه تبديل شد . هستينگز چندين بار كوشيد تا اين وضع را اصلاح و تعديل نمايد امّا در دستيابى به اسرار زمينداران ناكام ماند . كرنواليس هم از مزيت تجربه هستينگز برخوردار بود و هم اين خوش اقبالى را داشت كه يكى از باكفايتترين كارمندان كمپانى ، جان شور ، « 1 » كه بعد هم جانشين او شد ، دستيار و همكارش بود . خود كرنواليس از مالكين نسبتا روشنفكر انگلستان بود كه به رعايت قانون و انصاف و وجود امنيت اقتصادى پاىبند بود . با اين مقدمات به آسانى مىتوان پىبرد چه روى داد . در سال 1789 با زميندارها براى مدّت معين ده سال توافق داشت كه مبلغ ثابتى را بپردازند . بعدها اين مدّت هميشگى شد . در واقع كرنواليس به زمينداران به چشم مالك زمين مىنگريست ، و آنان را نمايندهء دولت براى حفظ نظم و آرامش در مناطق روستايى مىدانست . مقام آنان را تثبيت كرد ، امّا با اين شرط كه سهم دولت را بپردازند ، و با دائر كردن زمينهاى باير هم بر درآمد دولت و هم بر عوايد شخصى خود بيفزايند . امّا خصوصياتى چند مانع شد تا نتايج مطلوب از انديشههاى كرنواليس حاصل
هامش
( 1 ) .John Shore