كلايو كه تا به حال فقط رهبر دستههاى چريكى و سياستمدار بود ، حال شاه تراش و چپاولگر هم شده بود . او چنان كه پيش خود پنداشته بود ، ناگهان به دوبوسى دوّمى در بنگال حاصلخيز تبديل شده بود كه مىتوانست ثروت آنجا را در اختيار كمپانى و همراهانش بگذارد . امّا ماجرايى كه در حيدرآباد با جانشين كردن يك فرمانروا به جاى ديگرى و حفظ او با نيروى اروپايى شاه تراش آزمايش شده بود در بنگال فرجامى دگرگونه داشت . پس از رفتن دوبوسى حيدرآباد مغولى به جا ماند ، اما پس از كلايو هيچگاه بنگال روى استقلال نديد . در امور خارجى كلايو بر طبق همان نمونه عمل كرد . توانست ناوگان هلندى را شكست دهد ، پايگاه هلندىها ؛ چين سورا ، را تصرف كند . و مدعى تاجوتخت مغولان را - كه بعدا عالم شاه نام گرفت و درصدد برآمده بود حقوق خود را بر بنگال دوباره تثبيت نمايد - مجبور به عقبنشينى سازد .
افزون بر اينها فرمانداران نواحى بنگال را از آسيب طمعهاى مالى ميرجعفر محفوظ دارد . حتى توانست از شاه مغولى دهلى براى خود لقب ثابت جنگ را كسب كند . اگر آزمايشى كه كلايو بدان دست زده بود از اختيار خارج شد به علّت مشكلات حاصل از مسائل داخلى بود . مشكل حضور بازرگانان انگليسى و منافع بازرگانى آنان و كمپانى بود . دو عاملى كه در حيدرآباد تقريبا وجود نداشت . به اميد ميليونها ليره استرلينگى ، كه تصور مىشد در خزانه اللّه وردى انباشته است ، علاوه بر پرداختهاى رسمى شرط شده بود متجاوز از يك ميليون ليره انگليس به اشخاص پرداخت شود . از اين مبلغ سهم كلايو 234000 ليره ، و املاكى واگذار شده بود كه ساليانه 30000 ليره درآمد داشت .
حتى بعد از آن كه معلوم شد در آن گنجينهء افسانهاى فقط يك و نيم ميليون ليره موجود است ، باز هم بر پرداخت مبالغ فوق اصرار شد . مير جعفر هميشه گرفتارىهاى مالى داشت . دائما دچار مناقشههاى مالى با جماعتى بود كه از يك سو قدرتى مقاومتناپذير داشتند و از سوى ديگر مىپنداشتند مير جعفر در گوشهاى گنجينهاى پنهانى دارد . فصد مالى بنگال آغاز شد . از آن جا كه آتش طمع هر چه ببلعد بيشتر مىشود ، برآورده شدن اين تقاضاها ، خود
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 111
مساهمون: روميلا تاپار
ص١١١